Leave a comment

Từ văn hoá đọc sang văn hóa nghe nhìn

TÓM TẮT BUỔI TRÒ CHUYỆN

 Salon Văn hóa Cà phê Thứ bảy (11/01/2014)

 Chủ đề:

Liệu xã hội ngày nay đang chuyển dịch sang một nền văn hóa mới?

(Từ văn hoá đọc sang văn hóa nghe nhìn)

Chủ trì: Bà Tôn Nữ Thị Ninh

 

1/ Chúng ta đang sống giữa rất nhiều “quả đấm” (Tôn Nữ Thị Ninh)

– Sách và báo điện tử dần chiếm ưu thế hơn sách giấy, báo in

– Các phương tiện hình ảnh cũng đang cạnh tranh với nhau nhiều (quảng cáo, PR…), càng ít chữ càng hiệu quả

– Thông điệp quảng cáo “quả đấm” chứ không chậm rãi, nhiều góc cạnh. Có thể thấy các “quả đấm” này bao quanh ta ở khắp nơi, từ ga tàu, xe bus, siêu thị cho đến đường phố.

–> Văn hóa chữ viết đang dần bị hình ảnh thay thế

– Xã hội của các khoảnh khắc chuyển động liên tục. Tốc độ, biến đổi, chuyển đổi >< cần bản sắc, cội nguồn, truyền thống không? Tồn tại như thế nào?

 

2/ Người thao túng và cảm xúc đám đông (Lê Công Tuấn Kiệt)

– Bổ sung ý cô Ninh: chúng ta sống trong một thế giới mà chúng ta đấm LẪN NHAU. Ta chịu quả đấm của nhà quảng cáo, nhưng ta cũng có tác động ngược lại đến họ.

– Không gian đọc dc mở rộng nhờ Internet, mật độ thông tin cao, không biết dừng chỗ nào cho vừa phải.

– Có “những người thao túng biểu tượng” trên mạng, thay đổi các thông tin ta đọc trên mạng.

– Cảm xúc đám đông trong tích tắc chỉ bằng cách đọc và click chuột.

 

3/ Chữ viết và màn ảnh (một giáo sư Pháp)

a. Trung đại: Thế kỷ 16-17–> khoa học ở châu Âu phát triển rực rỡ: các học thuyết của Copernicus, Kepler, Newton, Galileo… –> đảo lộn các niềm tin và hiểu biết trước đó –> phải suy nghĩ lại về khoa học, tôn giáo và nghệ thuật.

–> phương pháp thực chứng.

b. Hiện đại: Xã hội dân chủ dựa trên giá trị tự do –> tạo nên các di sản mới.

– Tiến bộ công nghệ (VD: Công nghệ thông tin) thay đổi cách thế giới vận hành sang 1 giai đoạn

mới, tự chúng ta có cách định vị mới.

– Tuy nhiên, thành tố chính tạo nên sự phát triển vẫn là chữ viết và sách. Châu Âu: thư viện là đền thờ của sách, rất trang trọng, linh thiêng.

– Giá trị của sách: kiến thức, đạo đức, thẩm mỹ.

– Đốt sách là phá hủy một nền văn minh (Phát xít Đức)

– Thế kỷ 20: phương thức truyền tải kiến thức mới: điện ảnh.

– “Điện ảnh là nghệ thuật duy nhất chúng ta biết chính xác ngày ra đời” (một người Hungary): buổi chiếu bóng đầu tiên trên thế giới: 28/12/1895 tại Paris bởi anh em nhà Lumière.

– Điện ảnh trở nên phổ quát toàn cầu:

  •  Kỹ thuật: được truyền bá nhanh chóng, mọi người đều xem được (cùng xem, cảm nhận, lan truyền).1910 anh em nhà Lumière đã cử người đi nhiều nơi ở châu Á để quay phim tư liệu về cuộc sống con người châu Á. Không biết có phim nào về Việt Nam không. –> có 1 bác khán giả phát biểu bổ sung, rằng năm 1896 họ đã làm phim tên “Nam Ô” ở Đà Nẵng, Việt Nam và lần đầu xuất hiện trong phim của anh em nhà Lumière. Chưa xác minh.
  • Nội dung: biết phát huy sản phẩm của các nền văn hóa khác (truyền thuyết, kịch viết) mà thường các văn nghệ sĩ đã biến hóa trở nên bay bổng và trừu tượng –> điện ảnh biến đổi, thêm vào các yếu tố cuộc sống thực tế, đáp ứng nhu cầu con người muốn biết về những chuyện thường ngày: tình yêu, thù hận, bất công xã hội, cao bồi, sinh hoạt gia đình.

– Dù cuộc sống có hiện đại thế nào, con người vẫn luôn muốn giữ bản sắc. Trong cuộc sống ngày nay, chúng ta bị bao vây bởi rất nhiều “màn hình” xung quanh, chúng ta có nên lo sợ những “màn hình” đó không?

– Khi đường sắt mới ra đời ở châu Âu, mọi người đều lo sợ: với vận tốc như thế thì ta chết mất. Nhưng bây giờ thì rất bình thường.

Chúng ta chỉ mới ở giai đoạn đầu của thời đại mới này thôi. Ở Mỹ, người ta đang thử nghiệm những ngôi nhà trong đó thay vì treo tranh thì toàn là màn hình.

– Chúng ta đang ở trong 1 xã hội hỗn loạn kép:

  • Sự tức thời
  • Bội thực thông tin (nhưng lại manh mún và thiếu tính phê bình)

 

4/ Giải pháp (Giáo sư Pháp)

Giáo dục!

– Phải có chìa khóa thông qua giáo dục để mỗi người định vị được bản thân.

– Hệ thống giáo dục với nội dung mới, đặc biệt là chương trình lịch sử, văn hóa dạy lịch sử:

  •  Bản sắc quốc gia (mình từ đâu ra, thuộc về cái gì)
  •  Toàn cầu (có sự kết nối với thế giới, có trách nhiệm và trở thành công dân toàn cầu)

–> Tạo ra mối liên kết quá khứ – hiện tại, nghệ thuật – nền công nghiệp.

–> Giải mã và định vị được mối liên hệ giữa chúng ta và thế giới.

 

5/ Khán giả: Liệu có sự phát triển của văn hóa tinh hoa hay mọi thứ đều phẳng, ngang

bằng?

– Giới tinh hoa: là những người có học thức, văn hóa,tự xây dựng được cho mình khả năng lựa

chọn (bản sắc, cộng đồng). Xây dựng cho mình một menu văn hóa toàn cầu rộng lớn và cần thiết. Dung hòa được trong thế giới phẳng.

– Hiện tại: đáng buồn là những giá trị bề mặt, hời hợt, lại đang là tiêu chuẩn.

– Chắc chắn văn hóa tinh hoa sẽ được phát triển và có tác động trong lịch sử.

– Văn hóa tinh hoa có sự khác nhau giữa xưa và nay:

Xưa: gắn liền với một lãnh thổ và đẳng cấp nhất định

Nay: Văn hóa hiện nay tuy đại chúng nhưng vẫn có một tầng lớp tinh hoa không gắn với

lãnh thổ và đẳng cấp

–> xu thế không thể đi ngược. Nếu đã có được “chìa khóa” (định vị bản thân vững vàng), “màn lọc” (biết mình thực sự muốn và cần gì để không bị bão hòa và mất phương hướng) –> sẽ có sự lựa chọn. Tự do là lựa chọn.

 

6/ Khán giả: truyền thông và giáo dục

– Những giá trị truyền thống và hiện đại vẫn có thể bổ sung cho nhau, không đối lập. Dùng phương tiện hiện đại (cách tổ chức, cách truyền thông…) để quảng bá cho những giá trị xưa cổ nhưng vẫn phù hợp với người trong cuộc sống hiện đại.

–> Nên phân biệt: hình thức truyền thông và nội dung truyền thông.

– Hình thức càng phong phú càng tốt. Vấn đề là nội dung và phương pháp tiếp nhận. Cần có tư duy độc lập và “phương pháp tiêu hóa”.

– Thông tin và bạo lực thông tin: nếu sử dụng thông tin 1 chiều và áp đặt –> bạo lực khủng khiếp. Truyền đạt và quản lý độc quyền cũng là bạo lực.

– Giáo dục không phải là chuẩn bị cho đời sống. Giáo dục là đời sống. Giáo dục chỉ thành công khi nó trở thành 1 nhu cầu giáo dục tự thân của mỗi người.

– Ngoài ra, giáo dục cũng là việc truyền và tiếp nối kinh nghiệm giữa thế hệ đi trước và sau. Phải phù hợp với môi trường, hoàn cảnh.

 

7/ Khán giả: Làm thế nào để xác định được bản sắc, định hướng của giáo dục Việt Nam? 

a. GS Pháp: Nước Pháp luôn suy nghĩ về nội dung giảng dạy, luôn đặt vấn đề.

1939 – 1945 (Chiến tranh thế giới thứ 2): Pháp trải qua thời kì đen tối trong lịch sử –> nội dung về lịch sử thời kì này để dạy ở trường học như thế nào đã được đem ra phân tích, tranh cãi và “xoay” rất nhiều. Cố gắng làm cách giữ sự trung lập và phân tích khoa học.

Phương châm: Lịch sử nếu chưa là sự thật thì ít nhất cũng cố gắng cho nó gần nhất với sự thật.

b. Cô Ninh: Giáo dục ở ta đã có nhiều cố gắng cải thiện tình hình, nhưng với một số chính sách gần đây thì tôi thấy chúng ta thậm chí còn chưa đặt vấn đề.

– Chìa khóa của hiện đại hóa không phải là mở các lớp kỹ năng (tư duy, truyền thông, công nghệ thông tin…).

– Lịch sử hiện tại, ngoài mang lại giá trị và bài học từ quá khứ, thì phải giúp người ta nắm bắt xu thế mới của xung quanh (văn hóa, công nghệ, tôn giáo…) chứ không phải là biết trận đánh này kia, ai thắng ai thua, bao nhiêu vũ khí.

– Phải đặt vấn đề cho đúng tầm và đúng khuôn khổ.

– Đề nghị:

  •  Critical thinking thay vì dịch là “tư duy phê phán” thì dùng “tư duy soi xét”
  •  Hành trang văn hóa chúng ta cần có để giải mã luồng thông tin về tôn giáo nên được xuất hiện ở chương trình Café thứ 7. Cần có thêm các buổi tọa đàm về các tôn giáo chính trên thế giới (người Việt Nam hay nghĩ gì về Hồi giáo, khủng bố, hoặc ảnh hưởng của các tôn giáo đến xã hội…)

 

TÓM LẠI:

– Văn hóa chữ viết vẫn đóng vai trò quan trọng và sẽ không mất đi giá trị của nó. Cái truyền thống và hiện đại, cái mới và cái cũ sẽ bổ sung cho nhau chứ không triệt tiêu lẫn nhau.

– Cần tự định vị được bản thân, mình muốn gì, cần gì, để có thể “lọc” được thông tin và không

phụ thuộc mù quáng

– Giáo dục là chìa khóa. Trước khi hệ thống giáo dục được thay đổi thì hãy tự giáo dục bản thân.

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *