Leave a comment

Từ văn hóa đến văn hóa chính trị

 

Văn hóa

“Văn hóa được xem như một từ đa nghĩa và phức tạp nhất hiện nay. Tuy nhiên, từ này ở Việt Nam còn được hiểu theo nghĩa khá đơn giản. Nói đến văn hóa người ta thường nghĩ đến nhiều nhất là phong tục, tập quán, di tích lịch sử, ngôn ngữ, tín ngưỡng, nghệ thuật,…

Theo cách hiểu như thế, họ sẽ cho rằng văn hóa chỉ là những gì nằm bên ngoài chúng ta hoặc chúng ta chỉ là những kẻ tiếp nhận hoặc thực hành một cách thụ động và nó sẽ ổn định từ đời này sang đời khác, bổn phận của chúng ta là bảo tồn nó.

Thực ra những điều trên chỉ là một phần của văn hóa. Đằng sau hai phần vật thể và phi vật thể kia, văn hóa có thể được hiểu như một hệ thống ý nghĩa và niềm tin với những biểu tượng, cùng với đó là giá trị được chia sẻ bởi các thành viên trong cộng đồng.

Với những hệ thống ý nghĩa và niềm tin ấy, mỗi người sẽ có những tiêu chí và tiêu chuẩn giống nhau trong việc đánh giá người vật, phân biệt cái đúng cái sai, cái tốt cái xấu, cái tích cực và cái tiêu cực,… Nó được gọi chung là chuẩn mực văn hóa, chuẩn mực văn hóa được tạo ra bởi cộng đồng có chung hệ thống ý nghĩa và niềm tin, cho nên nó sẽ bị giới hạn bởi một cộng đồng nào đó nhất định. Do đó chuẩn mực văn hóa của cộng đồng này có thể là điều man rợ đối với cộng đồng kia.

Ví dụ, tộc người Wari ở Amazon cho rằng ăn thịt người thân của mình lúc họ chết đi là một nghĩa cử thiêng liêng. Khi chết đi, họ biến người thân thành một phần thân thể của người ăn, và từ đó họ sẽ tồn tại mãi mãi với thời gian, với anh em, bạn bè. Tuy nhiên, điều này lại man rợ đối với xã hội phương Tây, và các xã hội đang bị Tây hóa như Việt Nam. Đơn giản là hệ thống ý nghĩa và niềm tin của họ qua thời gian phát triển không thể dung nạp được điều đó.

Văn hóa chính trị

Theo một cách hiểu khác, văn hóa là những gì nằm sâu trong tiềm thức của mỗi người. Theo nghĩa đó, văn hóa chính trị sẽ là hệ thống ý nghĩa và niềm tin liên quan đến chính trị, tức là mối quan hệ quyền lực giữa cá nhân và tập thể trong một quốc gia, hay giữa các quốc gia với nhau. Cái gọi là quyền lực ấy bao gồm:

– Quyền (right)

– Thẩm quyền (authority)

– Thiết chế phân phối quyền lực (power)

Chính vì vậy, văn hóa chính trị được hiểu đơn giản là hệ thống ý nghĩa và niềm tin về quyền, thẩm quyền của các cá nhân và tập thể trong cộng đồng.

Do đó, con người chính trị  chính là một mối quan hệ tổng hòa bị tác động bởi văn hóa chính trị. Bởi một số biểu hiện như sau:

Thứ nhất, văn hóa chính trị hình thành nên văn hóa giao tiếp, ứng xử và giải quyết các mối quan hệ giữa cá nhân – tổ chức, cá nhân – cá nhân, cá nhân – xã hội trong các vấn đề chính trị xã hội.

Ví dụ, trong việc giải quyết các vấn đề xã hội, văn hóa chính trị ở Việt Nam đề cao sự linh động, thậm chí là luồn lách, gắn kết mối quan hệ cá nhân – cá nhân trước rồi từ đó mới đưa ra các quyết định hành chính hay chính sách tác động đến xã hội. Và người ta còn tin rằng sự linh động như vậy là tất yếu phải có trên con đường quan lộ.

Thứ hai, văn hóa chính trị tác động đến cách con người ta quan tâm đến các vấn đề xã hội. Như đã nói, văn hóa chính trị được hiểu đơn giản là nhận thức về quyền, thẩm quyền, và quyền lực. Vì thế nó quyết định cách con người ta đặt vị thế của mình trong mối tương quan với xã hội. Nhận thức càng rõ ràng thì công lý1 càng được thực thi tối ưu.

Ví dụ, người ta thường cho rằng: “chính trị là một vấn đề nhạy cảm”. Do nhạy cảm nên người ta không dám và cũng không muốn đề cập đến những thiếu sót còn tồn tại trong xã hội, vì nó liên quan đến chính trị. Tuy nhiên người ta lại chưa ý thức được rằng, dù không ưa chính trị vì nó mưu mô đi chăng nữa, thì mỗi con người trong xã hội đều là những con người chính trị và những hành động của họ, dù ít hay nhiều đều liên quan đến chính trị. Chính vì thế, họ chưa có ý thức về quyền được lên tiếng của mình, để bày tỏ quan điểm, để phản đối khi các phe nhóm khác gây phương hại đến lợi ích của bản thân. Và những nhà chức trách thì cần phải hiểu rõ thẩm quyền và nhiệm vụ của mình là phải tiếp thu ý kiến và đưa ra các giải pháp để giải quyết vấn đề. Do đó, văn hóa chính trị còn góp phần khắc phục sự quan liêu2 trong các quan hệ chính trị, quan liêu nảy sinh trong sự thấp kém của văn hóa chính trị.

Tóm lại, văn hóa chính trị là một phần nhỏ trong tổng thể khái niệm về văn hóa. Nó tác động đến con người và một phần nào đó định hình nên hình thái của một xã hội. Vì vậy, để nâng cao trình độ của văn hóa chính trị thì phải bắt đầu từ con người. Đó là tạo ra một cơ chế để giao tiếp, ứng xử và giải quyết các vấn đề xã hội một cách cởi mở và minh bạch hay làm cho người ta ý thức được vai trò của mình trong xã hội, quyền và thẩm quyền họ có. Chính vì vậy, xây dựng văn hóa chính trị lành mạnh chính là một yếu tố góp phần giải quyết các vấn đề xã hội.

Phan Luân

—-

 [1] Aristotle cho rằng công lý nghĩa là cho con người những gì mà họ xứng đáng.

[2] là mô hình quản lý hành chính theo cấp bậc, đề cao sự chặt chẽ bằng các văn bản bàn giấy và đôi khi là xa rời thực tế.

 

 

 

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *