Leave a comment

Giáo dục Pháp: Triết lý và Hệ thống (10/05/2015)

Người thực hiện: Phạm Quốc Việt, Sinh viên ĐH Luật Tp.HCM

Người hướng dẫn: TS. Hoàng Mai Khanh – Trưởng khoa Giáo dục, ĐH Khoa học Xã hội & Nhân văn Tp.HCM

Giao duc Phap

A.    Phần trình bày của Việt

Giao duc Phap 01

Trọng tâm đề tài:

  • Đặc điểm cơ bản của hệ thống giáo dục và triết lý giáo dục Pháp bậc phổ thông
  • Thảo luật so sánh tương quan với Giáo dục Việt Nam

Lý do chọn đề tài:

  • Giáo dục phổ thông: giáo dục dạy nền tảng làm người # giáo dục sau phổ thông mang tính chuyên sâu lĩnh vực => GD phổ thông quyết định nền tảng văn minh xã hội
  • Giáo dục Pháp (trong mối tương quan với GD Việt Nam): có mối liên hệ lịch sử => tương đồng về: hệ thống và tư duy quản lý (mô hình nhà nước phúc lợi, quản lý tập trung hoá, đề cao vai trò của Bộ Giáo dục)

I.   Hệ thống giáo dục Pháp

1.    Tính trung tâm hóa cao độ nhưng vẫn giữ được sự linh hoạt

  • Cách hiểu tính trung tâm hóa:

Là sự chi phối và kiểm soát của nhà nước đối với hệ thống giáo dục. Không được hiểu là việc gì cũng gom về trung ương

  • Sự thể hiện của tính trung tâm hóa: 3 loại hình trường

Trường công: tuyển sinh trong vùng quy định, giáo viên là công chức- chịu sự điều động của nhà nước, tuân theo chương trình khung do nhà nước quy định

Trường tư được nhà nước hỗ trợ: được tài trợ học phí và lương giáo viên, tuân theo chương trình khung của nhà nước

Trường tư không được nhà nước tài trợ: không được tài trợ học phí và lương giáo viên, tuân theo chương trình khung của nhà nước

  • Sự linh động của tính trung tâm hóa

Trường tư được quyền tự quyết về việc tuyển học sinh, giáo viên. Giáo viên trường tư không được xem là công chức.

Trường tư không chịu ảnh hưởng của nguyên tắc thế tục.

Tuy các trường công và trường tư được tài trợ phải tuân theo chương trình khung quốc gia, nhưng chương trình khung này chỉ quy định về mặt tổng quát: học môn nào, thời gian bao nhiêu, học sinh cần đạt được những tiêu chí gì… sách giáo khoa do tư nhân biên soạn và được hội đồng trường quyết định sử dụng.

Ví dụ: những kĩ năng và kiến thức cơ bản mà học sinh đạt được sau khi hoàn thành chương trình phổ thông:

  • Tiếng Pháp
  • Tiếng nước ngoài
  • Những nguyên lý căn bản của toán học, văn hóa, công nghệ
  • Làm chủ kỹ thuật giao tiếp và truyền thông
  • Văn hóa nhân văn
  • Kỹ năng xã hội và kỹ năng công dân
  • Độc lập và tiên phong

2.      Hệ thống phân ban đa dạng, linh hoạt-> vừa đảm bảo bình đẳng cơ hội vừa đảm bảo nhu cầu người học:

Khi lên cấp 3 học sinh được lựa chọn những con đường sau

  • Tú tài phổ thông (1 năm chung, 2 năm phân ban)
  • Tú tài công nghệ (1 năm chung, 2 năm phân ban)
  • Học nghề (2 năm) sau đó có thể học thêm 2 năm để lấy bằng tú tài chuyên nghiệp

Mô tả cụ thể các loại tú tài:

  • Tú tài phổ thông (baccalauréat général) : gồm các ban

S (Ban khoa học học các môn KHTN, vật lý, toán)

ES (Ban kinh tế xã hội: học các môn về kinh tế học, khoa học xã hội, toán)

L (Văn học: học chuyên về tiếng Pháp, tiếng nước ngoài, triết, sử-địa, nghệ thuật tự chọn)

  • Tú tài công nghệ – baccalauréat technologique : Chương trình học kết hợp lý thuyết và thực hành nhằm chuẩn bị cho các cấp học cao hơn, gồm các ban:

Sức khỏe và khoa học xã hội

Công nghiệp và phát triển bền vững

Thiết kế và nghệ thuật ứng dụng

Khách sạn

Khoa học và công nghệ thực hành

Âm nhạc và khiêu vũ

  • Chương trình học nghề & Tú tài chuyên nghiệp- baccalauréat professionnel:

Học sinh tham gia vào chương trình học nghề (2 năm) sau khi tốt nghiệp có thể tham gia trực tiếp vào thị trường lao động.

Nếu muốn lấy bằng tú tài chuyên nghiệp có thể quay lại học thêm 2 năm nữa.

Giao duc Phap 01

Ví dụ: con đường của một học sinh đi theo hướng học nghề

Ví dụ: con đường của một học sinh đi theo hướng học nghề

II.  Triết lý giáo dục Pháp

1.      Triết lý giáo dục đề cao con người, xem con người là trung tâm

Vai trò của hệ thống trường phổ thông trong Bộ luật GD Pháp:

-Đảm bảo tính công bằng trong xã hội

-Đảm bảo mỗi con người có được kĩ năng cần thiết cho cuộc sống, sự nghiệp và thực hiện quyền công dân

-Mỗi công dân chia sẻ giá trị chung của nền cộng hoà: bình đẳng về phẩm giá con người, tự do lương tâm và tính thế tục

-Thúc đầy tinh thần tiên phong

-Chuẩn bị cho khả năng tự giáo dục, tự học suốt đời

  • Con người được xem là chủ thể của giáo dục.

Con người được đào tạo để phục vụ cho con người, không phải để phục vụ cho mục đích khác (gia đình, dân tộc, quốc gia…)

2.      Nguyên tắc của hệ thống giáo dục phổ thông: sự thống nhất của triết lý giáo dục và triết lý chung của xã hội

Có 5 nguyên tắc của hệ thống giáo dục phổ thông pháp: (1) Chủ nghĩa thế tục, (2)Miễn phí (3) Trung lập, (4) Bắt buộc, (5) Tự do lựa chọn => 5 nguyên tắc này thống nhất với triết lý chung của xã hội Pháp: Tự do- Bình Đẳng- Bác ái

  • Chủ nghĩa thế tục: Tách biệt tôn giáo khỏi hệ thống trường học –> chỉ áp dụng đối với trường công, các trường tư vẫn có thể giảng dạy tôn giáo

Ví dụ:

Tôn giáo không được giảng dạy chính thức tại trường.

Các chức sắc tôn giáo không được phụ trách việc giảng dạy, quản lý.

Việc thể hiện các biểu tượng tôn giáo một cách rõ rệt bị cấm trong nhà trường.

Ý nghĩa: đảm bảo một bầu không khí bình đẳng, không phân biệt đối xử, tự do và trung lập về tư tưởng.

  • Tính miễn phí: Toàn bộ 3 cấp học phổ thông được miễn phí hoàn toàn. Sách giáo khoa được cung cấp miễn phí tại cấp 1 và cấp 2. Cấp 3 cũng gần như miễn phí. Phần lớn các trường tư cũng được nhà nước tài trợ –> học sinh đóng một khoản phí rất ít. => đảm bảo cho sự tự do trong tiếp cận giáo dục, tránh giáo dục bị thương mại hoá.
  • Bắt buộc- Tự do lựa chọn- Trung lập

Tự do lựa chọn : Cha mẹ có quyền tự do lựa chọn cho con học trong hệ thống trường công hoặc trường tư, hoặc dạy học tại nhà, tôn trọng quyền tự do lựa chọn của người học

Bắt buộc : Cha mẹ bắt buộc phải đưa con đến trường học, có thể dạy học tại nhà nhưng vẫn chịu sự kiểm tra của nhà nước. Ai ngăn cản việc học của học sinh có thể chịu trách nhiệm hình sự.

Trung lập : Giáo dục trung lập với các trường phái tư tưởng và quan điểm chỉnh trị.

III. Giáo dục Pháp trong mối tương quan với Giáo dục Việt Nam (phần câu hỏi thảo luận)

B.    Phần bổ sung của cô Khanh

Co Hoang Mai Khanh

  • Về tính trung tâm hóa của hệ thống giáo dục: Tính trung tâm hóa là đặc điểm cơ bản của Hệ thống giáo dục Pháp từ xưa đến nay. Tuy nhiên từ khoảng những năm 1980, những yếu điểm bộc lộ của tính trung tâm chịu nhiều chỉ trích vì làm cản trở sự phát triển xã hội.
  • Dẫn đến trào lưu phi trung tâm hóa: nhiều đợt cải cách của Bộ Giáo dục Pháp
  • Phi trung tâm hóa giáo dục: phân quyền quyết định các chính sách giáo dục xuống cấp dưới cho phù hợp với sự phát triển của từng vùng, đặc biệt là chính sách về đào tạo nghề. Tuy nhiên để đảm bảo tính thống nhất trong triết lý, mục tiêu chung, tính công bằng… trong toàn hệ thống thì tính phi trung tâm hóa không quá triệt để. Điều này tạo ra tính linh hoạt giữa trung tâm và phi trung tâm hóa của hệ thống giáo dục Pháp.
  • Vai trò của nhà nước: nhà nước quản lý tập trung hệ thống giáo dục về triết lý, mục tiêu chung cũng như đảm bảo công bằng trong phân bổ nguồn lực giáo dục cho các vùng, cũng như cho các cá nhân thông qua các nhiệm vụ của mình.
  • Ba cấp quản lý giáo dục:

Cấp nhà nước : quản lý luật về phi trung tâm hóa ở các vùng miền

Cấp vùng/ địa phương: quản lý các cơ sở giáo dục ở vùng/ địa phương mình về việc thực hiện thẩm quyền được giao.

Cấp trường Hội đồng trường quản lý trường dựa trên các dự án, mục tiêu, chiến lược phát triển nhà trường đặt ra.

  • Tính phi trung tâm hóa tạo nên sự cạnh tranh về chất lượng giáo dục, mục tiêu, triết lý giáo dục cụ thể của các trường
  • Về trường công và trường tư và vấn đề tự do chọn trường: đa số các trường phổ thông ở Pháp hiện nay là trường công và trường tư được nhà nước hỗ trợ, còn lại là loại hình trường tư không được nhà nước hỗ trợ. Về nguồn gốc của các trường tư, đa phần các trường có xuất phát từ các trường học có liên quan đến tôn giáo, nhận được sự hỗ trợ của Giáo hội từ xưa. Hiện nay tình trạng này không còn do sự hình thành tính thế tục trong triết lý giáo dục, thay vào đó các trường lựa chọn nhận sự hỗ trợ của nhà nước hay không.

Sự tồn tại của trường tư trong bối cảnh tập trung hóa giáo dục nhằm đảm bảo sự tự do lựa chọn trường cho người học. Vì giữa trường tư và trường công có sự đa dạng khác biệt về tinh thần, triết lý giáo dục cụ thể. Phụ huynh được tạo điều kiện để lựa trường cho con em mình, đáp ứng nhu cầu cho con em không chỉ được học kiến thức theo chuẩn của hệ thống giáo dục chung mà còn được học những giá trị khác phù hợp với sự đa dạng nhu cầu. Điều này cũng đúng giữa tất cả các trường khác nhau , từ đó tạo nên sự đa dạng của các trường và cơ  hội chọn trường.

C.    Phần câu hỏi thảo luận

Người tham gia chia nhóm và thảo luận 3 câu hỏi:

Giao duc phap 03

Câu 1: Sự khác nhau căn bản giữa tính trung tâm hoá của giáo dục Pháp và giáo dục VN là gì? Nền giáo dục VN cần học hỏi gì từ điều đó?

Tính trung tâm hóa của giáo dục Pháp mang tính mở và linh hoạt (thể hiện qua triết lý giáo dục và chương trình khung) trong khi đó tính trung tâm hóa của giáo dục Việt nam mang đính đóng, rập khuôn cứng nhắc (thể hiện cụ thể: 1 bộ sách giáo khoa cho cả nước, 1 mẫu đề thi, ít phân quyền…)

Cô Khanh bổ sung:

Nhìn lại mục đích của tính trung tâm hóa giáo dục mà nhà nước Pháp quản lý chính nhằm đảm báo tính tự do, bình bằng. Đối với Việt Nam thì mục đích là để nhà nước thống nhất tư tưởng.

Việt Nam cần học hỏi từ người Pháp 2 điểm: (1) cần có một triết lý giáo dục đúng đắn, (2) tính linh hoạt khi vận hành hệ thống quản lý.

Câu 2: Các bạn suy nghĩ gì về trường công và trường tư ở VN?

Gợi ý thảo luận

Sự phát triển của trường tư ở VN có làm tăng cơ hội lựa chọn giáo dục của cha mẹ, tăng cơ hội học tập của học sinh và góp phần giảm bất bình đẳng trong giáo dục?

Nhóm thảo luận: về cơ bản  sự khác biệt giữa 2 loại trường này đến từ (1) học phí- cơ sở vật chất, (2) chất lượng đào tạo.

Nhìn chung cơ sở vật chất của trường tư khá tốt do nhà trường có sự đầu từ tư nguồn học phí cao. Cơ sở vật chất đảm bảo cho chất lượng dạy học là điều các trường công lập cần học hỏi. Về chất lượng đào tạo thì do có nhiều loại hình trường tư (trường tư thục, quốc tế) có sự khác nhau đôi nét về chương trình học, phương pháp dạy, hoạt động bổ sung, chất lượng giáo viên… nên rất khó so sánh kỹ lưỡng. Song nhìn chung là không đồng đều về chất lượng giữa các trường với nhau và giữa các loại hình trường với nhau (cả khi so sánh với trường công).

Sự phát triển của trường tư ở VN  có làm tăng cơ hội lựa chọn giáo dục của cha mẹ, tăng cơ hội học tập của học sinh song chưa góp phần giảm bất bình đẳng trong giáo dục. Vì ngoài sự giống nhau cơ bản về chương trình học rập khuôn, chuẩn kiến thức của cả hệ thống thì sự khác biệt giữa trường công và trường tư có thể ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục đó chính là cơ sở vật chất- điều mà ở các trường tư đạt được tốt hơn nhờ mức học phí cao hơn mà học sinh đóng góp.

Câu 3: Từ phần trình bày về triết lý giáo dục Pháp, bạn suy nghĩ gì về triết lý giáo dục của Việt Nam?

Nhóm thảo luận: Việt Nam không có triết lý giáo dục. Theo cảm nhận chung của nhóm thì tinh thần, mục tiêu giáo dục của Việt Nam (1) rất mơ hồ và (2) dựa theo những quan điểm mang tính rập khuôn, không phát triển được tiềm năng của người học.  Đặc biệt khi so sánh với giáo dục Pháp với mục tiêu giáo dục là cho chính người đó, thì giáo dục Việt Nam không giáo dục con người cho chính họ mà cho những điều khác như: gia đình, quê hương, đất nước.

Phản biện của 1 bạn: Việt Nam có triết lý giáo dục mà không được nói ra: Giáo dục con người theo hướng:

  • Tuân phục (cha mẹ, thầy cô, cấp trên: người lớn hơn)
  • Tập thể
  • Chủ nghĩa dân tộc
  • Hướng đến con người công cụ phục vụ cho các mục đích khác. Nếu xét theo những triết lý này thì nền giáo dục VN đang khá thành công với con đường đã chọn (?!)

Câu hỏi cá nhân

Giao duc Phap 02

1.      Tại sao tính thế tục được nhấn mạnh trong nền Giáo dục Pháp?

Việt: Do yếu tố lịch sử. Vì Pháp là quê hương của cuộc đại cách mạng, nơi phe Cộng hòa với tư tưởng Tự do, Bình đẳng, Bác ái đã chiến thắng phe Bảo Hoàng- dưới sự hậu thuẫn của Tôn giáo trong cuộc tranh chấp chính trị. Để bảo đảm duy trì ảnh hưởng của mình, phe Cộng Hòa tách Tôn giáo ra khỏi Nhà nước và đặc biệt Giáo dục- đây chính là nguyên nhân tính thế tục (sự độc lập với tôn giáo) trong Giáo dục Pháp.

2.      Động lực nào cho Giáo dục Pháp phát triển trong bối cảnh không có sự cạnh tranh: nhà nước hỗ trợ tài chính, định hướng triết lý giáo dục và chương trình khung? Đâu là động lực cho giáo viên phát triển?

Cô Khanh: Vẫn có chỗ cho nhà trường, các cá nhân, giáo viên phấn đấu trong giáo dục: nhà trường cạnh tranh với nhau về triết lý giáo dục, chất lượng của trường. Giáo viên, cá nhân viết sách dựa trên chương trình khung để được chọn làm sách học, vân vân.

Tuy nhiên một thực tế ở Pháp là nền Giáo dục có sức ì trong phát triển, đặc biệt khi so sánh với nền Giáo dục có tính cạnh tranh như Mỹ. Đối với giáo viên thì sự cạnh tranh không xuất hiện khi công việc giảng dạy của họ ổn định (có lương từ nhà nước, có trường để dạy) mà đến từ việc phấn đấu trở thành giáo viên. Việc tuyển chọn giáo viên ở Pháp cũng khắt khe giống như ở Phần Lan – nền giáo dục được xem là hàng đầu thế giới.

3.      Việt Nam từng có triết lý giáo dục? Triết lý giáo dục nên theo bây giờ là gì?

Cô Khanh: Có. Vào trước năm 1975, miền nam Việt Nam dưới sự ảnh hưởng của Pháp và Mỹ đã có triết lý giáo dục xoay quanh 3 đặc tính: tính dân tộc, tính nhân bản và khai phóng. Triết lý này phù hợp với bối cảnh lịch sử lúc đó.

Tuy nhiên trong thế giới phẳng hiện nay, thì triết lý giáo dục không chỉ nên dừng lại ở tính dân tộc mà còn nên mở rộng theo hướng toàn cầu hóa.

4.      Quan niệm về bình đẳng trong Giáo dục là gì?

Cô Khanh: bình đẳng được thể hiện qua 3 mặt

-Bình đẳng về cơ hội tiếp cận giáo dục (VD: phổ cập giáo dục)

-Bình đẳng về tiếp nhận giáo dục có chất lượng (người học có được bình đẳng lựa chọn chất lượng trường học hay không, hay bị phụ thuộc vào năng lực học của họ (để vào các trường công, chuyên) hoặc dựa vào khả năng chi trả học phí của họ (trường tư thục học phí thấp, hay trường quốc tế học phí cao)

-Bình đẳng về cơ hội thành công của người học (sự thành công của người học có được đánh giá dựa trên sự đa dạng về tài năng của con người hay không hay chỉ dựa trên 1 tiêu chí cứng nhắc nhất định, ví dụ: giỏi Toán – Lý – Hóa sẽ được đánh giá cao hơn so với giỏi Văn – Sử – Địa).

5.      Điều gì quan trọng nhất trong giáo dục?

Cô Khanh: Triết lý giáo dục. Triết lý giáo dục chỉ ra: con người được giáo dục là như thế nào (what), giáo dục cho mục đích gì (why), và cách giáo dục như thế nào (how).

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *