Leave a comment

Tọa đàm “Radicalization: Cực đoan hay Cấp tiến?”

 

Thời gian: 21/07/2016

Khách mời: Phó Giáo sư Nguyễn Phương Mai, tác giả sách “Con đường Hồi giáo”, giảng viên Đại học Khoa học Ứng dụng Amsterdam, Hà Lan

Radicalization

 

GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI

Với các cuộc tấn công khủng bố 11/9 ở Mỹ, sau đó là Nigeria (2014), Pháp (2015), Thổ Nhĩ Kỳ (2016), Iraq (2016), hơn bao giờ hết, vấn đề chủ nghĩa cực đoan và quá trình cực đoan hóa con người đang là tâm điểm tranh cãi trên toàn thế giới.

 

Quá trình cực đoan hóa con người (radicalization) và chủ nghĩa cực đoan (extremism) khác nhau thế nào? Vì sao hàng vạn thanh niên Muslim châu Âu đầu quân cho tổ chức ISIL[1]? Các nhà hoạch định chính sách, cư dân mạng, hay chính bạn, dù không “ôm bom liều chết”, nhưng liệu ta đã thật sự “miễn nhiễm” khỏi quá trình cực đoan hóa trong cách diễn giải và nhìn nhận của mình về Islam trong các vấn đề khác của xã hội?

Định dạng, nguyên nhân, quá trình và giải pháp là gì?

 

Phim đề xuất xem trước khi thảo luận: “Jihad – a story of the others” (Deeyah Khan).

 

CÁC MỤC CHÍNH

  1. Phần trình bày của diễn giả
  • Thống nhất các thuật ngữ
  • Vì sao làn sóng chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan ngày càng mạnh mẽ?
  • Thảo luận: Giải pháp cho vấn đề cực đoan hóa
  1. Hỏi – đáp
  2. Kết luận
  3. Gợi ý một số tài liệu đọc thêm

 

  1. Phần trình bày của diễn giả

 1.1 Thống nhất các thuật ngữ

  • Islam: Nghĩa là “Người vâng mệnh”, là tôn giáo độc thần dòng Abrahamic, cùng nguồn gốc với Do Thái giáo và Kitô giáo.
  • Islamism: Chủ nghĩa Hồi giáo – chủ trương dùng Islam làm kim chỉ nam cho toàn bộ đời sống văn hóa và chính trị của xã hội (từ trường học, chế độ chính trị đến đời sống vợ chồng, cách ăn mặc, nói năng…)

-> Xu hướng nhập thế, bao gồm những nguyên tắc tỉ mỉ về hành vi, cách sống của con người.

Lên đến mức cao hơn, chủ nghĩa Hồi giáo cho rằng không có biên giới quốc gia, tất cả chúng ta đều là anh em (dù có là người Hồi giáo hay không), thật lòng mong muốn một thế giới đại đồng, hòa bình, đoàn kết. Thế giới đó chỉ có thể thực hiện được khi tất cả chúng ta tuân thủ theo các quy tắc của Hồi giáo.

Thuật ngữ này hiện nay thường được dùng theo nghĩa khá tiêu cực, chỉ các tổ chức và phong trào chính trị cực đoan.

  • Muslim: Tín đồ Hồi giáo
  • Islamist: Tín đồ theo chủ nghĩa Hồi giáo
  • Không phải Muslim nào cũng là Islamist.
  • Shariah («con đường phải đi»): Luật Hồi giáo được con người xây dựng dựa trên Kinh Qur’an như một nguồn pháp lý tối cao, và Hadith (các lời dạy cũng như cách sống của thiên sứ Muhammad). Ngoài những đặc điểm tiến bộ so với các bộ luật cùng thời điểm (ví dụ quyền phụ nữ), Shariah cần được hiểu là một bộ luật được xây dựng trên bối cảnh xã hội bộ lạc Ả Rập từ hơn 1.000 năm trước với những quy tắc ứng xử và khung hình phạt khắc nghiệt, khá tiêu biểu cho thời kì này.
  • Phong trào Hồi giáo cực đoan với tư tưởng hồi phục và thực thi Shariah gây phẫn nộ cho châu Âu và nhiều nước trên thế giới khi bộ luật từ hơn 1.000 năm trước được áp dụng cho thế kỉ 21.
  • Islamophobia: Làn sóng sợ hãi và chống lại Hồi giáo
  • Radicalism: xuất phát từ chữ «Radish» = gốc rễ –> Thay đổi tận gốc, từ bên trong.

Ví dụ: Giá trị cơ bản của xã hội Việt Nam là «tậu trâu, lấy vợ, làm nhà». Tuy nhiên, khi bạn lớn lên, bạn muốn xuất gia, muốn tìm hạnh phúc từ bên trong tâm hồn, tức là bạn đang thách thức các giá trị cơ bản của xã hội này. Việc đó có thể là cấp tiến hoặc cực đoan.

  • Extremism: xuất phát từ chữ «external» = bên ngoài, hướng tới một xã hội tuyệt đối lý tưởng, phân biệt rõ ràng giữa xấu và tốt, không có sự lập lờ giữa trắng và đen.
  • Terrorism: xuất phát từ chữ «terror» = dùng bạo lực hoặc đe dọa dùng bạo lực nhằm vào dân thường để lan tỏa các ý tưởng khác nhau.
  • Bài tập: Chiếu hình 5 nhân vật nổi tiếng, phân tích xem hành động của họ là radicalism/ extremism/ terrorism.
  • Galileo Galilei: đưa ra và ủng hộ thuyết nhật tâm, chống lại thuyết địa tâmđã thống trị từ thời Aristotle –> Bây giờ chúng ta gọi tư tưởng của ông là cấp tiến, nhưng vào thời đó nó bị xem là cực đoan).
  • Rosa Parks: từ chối khi người lái xe buýtyêu cầu nhường chỗ cho một hành khách da trắng –> radical (tương tự như trường hợp của Galieo).
  • Hòa thượng Thích Quảng Đức: tẩmxăng tự thiêu tại một ngã tư ở Sài Gòn năm 1963, phản đối chính sách đàn áp Phật giáo của chính quyền Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm (hòa thượng dùng bạo lực nhằm vào chính mình) –> extreme.
  • Nelson Mandela: nhà hoạt động chống chủ nghĩa Apartheid. Chỉ khi được trao Giải Nobel Hòa bình, ông mới được bỏ tên ra khỏi danh sách khủng bố của Mỹ (vì cách ông dùng để chống chế độ Apartheid có yếu tố bạo lực) –> Tùy vào thời điểm và góc nhìn, có người sẽ gọi ông là người cấp tiến, với người khác thì ông là cực đoan hoặc kẻ khủng bố.
  • Qutub: một học giả Hồi giáo, người Ai Cập. Khi sang Mỹ ông bị sốc văn hóa và cho rằng Mỹ là một xã hội có giá trị đồng tiền cao, mọi người ăn mặc không đúng phép tắc –> Căm thù “các giá trị phương Tây”, cho rằng thời hoàng kim của Hồi giáo bị đánh mất là do bị “các giá trị phương Tây” soán ngôi –> Radical (thách thức các giá trị của xã hội) + Extremist (cho rằng một xã hội tốt đẹp duy nhất là xã hội theo giá trị Hồi giáo) + Terrorist (cho rằng bạo lực là một cách để tạo ra xã hội lý tưởng đó).
  • Radicalism/ extremism/ terrorism được xác định dựa trên mục đích của hành động, thời điểm, bối cảnh xã hội và góc nhìn.

1.2 Thảo luận: Vì sao làn sóng chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan ngày càng mạnh mẽ?

  • Nghèo đói: Đây là nguyên nhân được tranh luận nhiều nhất. Việc phần lớn các tên khủng bố nổi tiếng đều xuất thân từ gia đình trung lưu khiến nguyên nhân này thường bị gạt bỏ.

Tuy nhiên, những cá nhân tầng thấp của các tổ chức khủng bố xuất thân từ những gia đình rất nghèo.

Tại thung lũng Swat của Pakistan, 63% gia đình cho rằng thanh niên tham gia các tổ chức vũ trang để cải thiện cuộc sống. Con số này ở Nigeria là 83%. Cuộc sống đói nghèo khiến nhiều trẻ em được gửi đến cho các nhóm thánh chiến để đỡ đần gánh nặng cho gia đình.

  • Đói nghèo tạo môi trường để tư tưởng cực đoan có thể chiếm lĩnh và chiêu mộ chiến binh thánh chiến.

Các mạng lưới khủng bố được thiết lập hầu hết tại các quốc gia nghèo đói như Yemen, Somali, Pakistan, Afghanistan, đảo Mindanao của Philippines… –> Tuyển mộ những thanh niên từ cuộc sống đói nghèo và tương lai mờ mịt.

  • Thiếu hiểu biết: Sự thiếu hụt về học thức cũng là một nguyên nhân thường thấy trong các nghiên cứu về cực đoan và khủng bố. Tuy nhiên, phần lớn những kẻ khủng bố có tên tuổi đều có bằng cấp, thậm chí có bằng đại học. Người đứng đầu nhà nước Hồi giáo tự xưng ISIL (Islamic State of Iraq and the Levant) có bằng Tiến sĩ.

 

Hỏi: Tại sao những người học thức cao như thế lại có thể đi gieo rắc khủng bố?

 

Đáp: Đó là một tổ hợp nhiều lí do. Có thể họ đề cao quá mức các giá trị của Hồi giáo; không chấp nhận các giá trị khác mình; đam mê quyền lực; mong muốn một xã hội thuần khiết, đại đồng đoàn kết; mong muốn lấy lại thời kỳ vinh quang của Hồi giáo; mong muốn được lên thiên đàng; bất mãn với xã hội phương Tây. Họ cũng có khả năng thuyết phục người khác, nhất là những người đi theo rất nghèo, thiếu hiểu biết.

Còn những người lính, tay chân của các tổ chức cực đoan thường thiếu kiến thức, tương tự như nguyên nhân đói nghèo.

 

  • Thuốc kích thích: Chính quyền Pakistan khẳng định rằng, trong 248 cuộc đánh bom tự sát từ năm 2002-2010, cướp đi hơn 5.000 mạng sống, những kẻ khủng bố đã được cho uống một chất kích thích là methamphetamine (meth) khiến người dùng mất khả năng phán xét thực tại.Nadeem, một thanh niên bị bắt kể lại rằng anh ta đã chờ quá lâu và khi thuốc hết tác dụng thì không dám kéo dây kíp nổ.

 

  • Người Hồi giáo sống ở nước ngoài phải chịu bất công xã hội, kỳ thị tôn giáo và phân biệt chủng tộc. Sự bất công và phân biệt chủng tộc với người Hồi giáo cũng giống như với người nhập cư da màu, nhưng người Hồi còn phải gánh chịu sự bài xích từ việc tôn giáo của họ bị gắn liền với bạo lực.

 

Một nghiên cứu của Pháp gửi 6.200 đơn xin việc giống nhau, chỉ thay đổi tên. Kết quả là cái tên gốc Hồi chỉ nhận được 1/4 số lượng mời phỏng vấn so với các tên khác.

Trong thực tế, tỷ lệ thất nghiệp của người Hồi giáo ở Pháp là 17,3%, cao hơn so với người bản xứ là 9,7%. Trong các nhà tù của Pháp, 70% tù nhân được cho là người Hồi, so với 14% ở Anh.

Sự kỳ thị tôn giáo và ảnh hưởng của Đảng Mặt trận Quốc gia Pháp cũng khiến tình hình trở nên căng thẳng hơn.

  • Vòng xoáy của bất công, thất nghiệp, tệ nạn khiến người nhập cư Hồi giáo phải cố gắng hơn nhiều lần để đạt được địa vị ngang bằng với người bản xứ.

Câu chuyện của Maajid Nawaz, một thanh niên người Pakistan: Nawaz là một sinh viên giỏi, đam mê hiphop. Tuy nhiên, cũng như nhiều người nhập cư khác, anh luôn phải đối mặt với sự kỳ thị tôn giáo và phân biệt chủng tộc. Một ngày nọ, anh cùng với bạn chạm mặt với một nhóm thanh niên cực hữu có vũ khí trong tay. Không thể chạy trốn như mọi lần, nguời bạn của Nawaz tiến lên và nói: “Chúng mày có nhìn thấy nguời Hồi giáo đánh bom cảm tử trên TV không? Tao cũng là người Hồi. Chúng tao yêu cái chết hơn chúng mày yêu cuộc sống. Trong cái ba lô này có bom đấy.” Đám cực hữu choáng váng và bỏ chạy.

-> Phải dùng định kiến xấu mà người Hồi giáo hay bị dán nhãn để bảo vệ bản thân, tự giải quyết bất công xã hội.

-> Gây nhập nhằng trên sự phân biệt chủng tộc (từ một tôn giáo, nó đã bị đánh đồng như một “dân tộc”, mà “dân tộc” đó luôn gắn liền với khủng bố)

-> Tiếp nhận danh tính mới cho mình – một tín đồ Chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan.

Bổ sung của khán giả: Đôi khi người ta tạo nên sự khác biệt bằng cách khu biệt mình với những bản sắc khác. Đây cũng có thể là nguyên nhân gây nhân xung đột sắc tộc, tôn giáo.

  • Trong nước: Tại các quốc gia có chính quyền hoạt động thiếu hiệu quả và tham nhũng, các tổ chức cực đoan dễ dàng đưa ra thông điệp rằng để có thể thiết lập lại trật tự, giải pháp là tuân theo những nguyên tắc Hồi giáo mà họ đề ra.
  • Khủng hoảng danh tính quốc gia: “Quốc gia” là khái niệm mới ở Trung Đông. Khái niệm Al-dawlah (nhà nước) thường bị đánh đồng với các lãnh đạo quốc gia à gián tiếp liên quan đến sự bất lực, tham nhũng, và là những con rối của phương Tây –> Không tạo nên sự gắn kết con người cho “quốc gia”.

Cho đến bây giờ, trong những tranh chấp xung đột ở Trung Đông, câu hỏi quan trọng nhất vẫn là: “Ứng cử viên Tổng thống à? Ông ấy là người bộ lạc nào vậy?” –> Văn hóa Trung Đông là văn hóa bộ lạc.

Khi những bộ lạc rời rạc tụ lại thành một quốc gia, tôn giáo trở thành điểm chung duy nhất và cũng là chất kết dính duy nhất. Thế hệ trẻ chỉ biết bám víu vào danh tính tôn giáo để xác lập một bản sắc riêng –>  Danh tính tôn giáo thay thế danh tính quốc gia.

Chủ nghĩa Hồi giáo khai thác sự thiếu thốn những mối gắn kết với quốc gia, thao túng lòng trung thành từ cấp độ bộ tộc đến cấp độ các cộng đồng xuyên quốc gia (Ummah) và bỏ qua cấp độ quốc gia.

  • Bất bình với phương Tây: Sau khi đế chế Hồi giáo huy hoàng sụp đổ, phương Tây thống trị người Hồi giáo, bóc lột và đô hộ Trung Đông. Khi chế độ thực dân sụp đổ, để bảo vệ quyền lợi bản thân, phương Tây phải chơi nước đôi trong các cuộc bầu cử ở Iran, Algeria, Gaza, Ai Cập… Một mặt, họ đề cao các giá trị dân chủ và tự do, mặt khác, họ chỉ bắt tay với các chính quyền độc tài có thể hợp tác được của Trung Đông như Saudi, Yemen, Libya và Ai Cập. Tuy nhiên, các chính quyền này trong mắt một bộ phận dân bản xứ là con rối của phương Tây, tham nhũng, độc tài và bất lực với các vấn đề nội tại –> Phương Tây trở thành kẻ đạo đức giả trong mắt dân bản xứ.

Bên cạnh đó, sự thờ ơ hoặc không cố hết sức của phương Tây trong việc giải quyết cuộc xung đột giữa Israel và Palestine (trong đó nhà nước Israel được thành lập là do ảnh hưởng của phương Tây) cũng khiến người Ả Rập thêm phẫn nộ.

Sau sự kiện ngày 11/9, việc George Bush khởi động cuộc chiến chống khủng bố khiến không chỉ quân khủng bố rơi vào tầm ngắm mà nhiều nguời Hồi giáo cũng phải gánh chịu sự đàn áp, kỳ thị tôn giáo.

–> Với bối cảnh phức tạp đó, nhiều người Hồi tin vào thông điệp rằng phương Tây và toàn thế giới âm mưu chống lại sự trỗi dậy của Hồi giáo, ngăn cản họ quay lại thời kỳ huy hoàng ngày xưa.

–> Việc đổ lỗi cho phương Tây của người Hồi giáo và các chính quyền Trung Đông đã trở thành một thứ vũ khí tai hại, không những cho phương Tây mà còn cho chính người Hồi. Nó khiến họ không thể nhìn nhận một cách khách quan trách nhiệm của bản thân mình trong các vấn đề nội tại.

  • Thiếu lý tưởng sống cao đẹp: TheoScott Atran – nhà nghiên cứu về khủng bố, những kẻ mà chúng ta coi là điên rồ và man rợ về bản chất là những thanh niên sống có nhiệt huyết và khát khao cùng cực về một xã hội công bằng có đạo đức. Tuy nhiên, họ tin rằng giải pháp duy nhất để đạt được thế giới lý tưởng này là cách mạng bằng vũ lực.

Giới trẻ trong xã hội hiện đại ngày càng thiếu mục đích để sống và hy sinh. Sự phát triển lệch lạc về vật chất và tinh thần khiến mục đích sống trở nên khó định hình à khao khát một lý tưởng sống cao đẹp.

Được chiến đấu và chết một cách vinh quang cho một xã hội tốt đẹp hơn là một niềm vinh dự. Hy sinh cho đồng loại, hoặc thậm chí nhân loại, là một vinh quang. Đây chính là điều mà những kẻ đánh bom liều chết thực lòng tin tưởng.

  • Các nguyên nhân dẫn đến cực đoan và khủng bố là một tổ hợp phức tạp, tuỳ thuộc vào sự kiện, khu vực và thời điểm. Chính vì vậy, để giải quyết vấn đề, giải pháp phải đồng bộ từ nhiều hướng.

1.3 Thảo luận: Giải pháp cho vấn đề cực đoan hóa

  • Mạng xã hội: Trong thời đại bùng nổ thông tin, khi có tiền, bạn có thể để tạo ra tiếng nói to trong xã hội. Ví dụ, khi một người dùng tiền của các tổ chức và cá nhân cực đoan từ Saudi, người đó sẽ có nhiều công cụ hơn để bày tỏ tư tưởng cực đoan của mình và thông tin đó được lan rộng hơn (trả tiền website, trả tiền lương cho các thầy tu tôn giáo, in sách, mua Internet cho nhiều người…). Trong khi đó, số đông còn lại hầu như không có tiếng nói (do sợ hãi, bận bịu với những vấn đề khác của đời sống, hoặc bị lấn át diễn đàn…). Bằng cách này, chúng ta dễ đánh đồng hình ảnh của một vài nhóm nhỏ cực đoan với số đông người Hồi giáo, đơn giản vì tiếng nói của nhóm nhỏ nhưng lại rất to và có tầm ảnh hưởng.

–> Cần cẩn thận hơn trong việc chọn lọc và xử lý thông tin.

 

  • Arab Saudi và các nguồn tài trợ: Vấn đề cực đoan hóa không xuất phát từ chính phủ mà là từ các cá nhân, tổ chức ở Saudi. Họ đã đầu tư 1.500 nhà thờ Hồi giáo, 202 trường học, 210 trung tâm tôn giáo và hàng tỉ cuốn sách. Chúng ta cần đặt câu hỏi mỗi khi có đồng tiền của Saudi vào Việt Nam bởi vì hệ quả của các tác động ấy rất khó lường: Họ sẽ giảng dạy kinh Qur’an theo hướng nào?

 

  • Thế chủ động của Muslim: Bản thân người Hồi giáo cũng cần tự nhìn nhận lại các nguyên tắc của mình. Bên cạnh đó, những người Hồi giáo trung dung cũng cần lên tiếng để thế giới có nhiều góc nhìn khác hơn về Islam.

 

  • Nhìn nhận lại đa văn hóa: Khi tiếp nhận dân nhập cư, các chính phủ phương Tây thường chỉ nhìn nhận vấn đề đa văn hóa trên khía cạnh lợi ích kinh tế (tăng sức mua, cung cấp nguồn lao động…). Tuy nhiên, tiếp nhận một người đồng nghĩa với việc tiếp nhận các giá trị khác đi kèm với người đó (văn hóa, đức tin…)

–> Nên có các chương trình, chính sách giúp người nhập cư hòa nhập với cộng đồng bản xứ: nói cho họ biết luật của nước mình, tạo điều kiện về nhà ở, giáo dục, việc làm cho người nhập cư…

 

  • Trả lời bằng yêu thương: Chúng ta không thể chống lại bóng tối bằng bóng tối, mà phải bằng ánh sáng. Hãy đối xử với người Hồi giáo bằng cách để họ có tiếng nói, được thấu hiểu, thiết lập lại trật tự công bằng xã hội… Việc kì thị, bài xích và dùng bạo lực với người Hồi giáo không những làm cho vấn đề leo thang mà còn là việc gạt ra khỏi bàn lực lượng duy nhất có thể xoay chuyển được tình thế. (Tham khảo chương trình “Hug a terrorist” của Đan Mạch – chào đón những người trở về từ Syria, hỗ trợ họ trở lại trường học, tìm chỗ ở, gặp bác sĩ tâm lý, hay bất cứ thứ gì có thể giúp họ tái hòa nhập cộng đồng).

 

  1. Hỏi – đáp
  • Lí do Anh rời khỏi Liên minh châu Âu có liên quan gì đến người dân nhập cư từ Trung Đông không?

Phương Mai: Những người theo phe Rời bỏ muốn ngăn chặn làn sóng người nhập cư, đặc biệt là người Hồi giáo. Họ lo sợ người nhập cư đến làm thay đổi bản sắc văn hóa và gây ra nhiều vấn đề khác trong xã hội của mình. Bằng cách ra khỏi Liên minh châu Âu, họ nghĩ đơn giản là mình sẽ tránh được vấn đề mở cửa cho người nhập cư. Đáng tiếc là họ đã không lường hết tính phức tạp của quyết định này.

 

  • So với những tôn giáo khác, Hồi giáo có vẻ bạo lực, nổi tiếng hoặc tai tiếng hơn. Chị nghĩ như thế nào về vấn đề ý kiến này?

Phương Mai: Nếu đánh đồng một số sự kiện bạo lực với bản chất của tôn giáo thì bất kỳ tôn giáo nào cũng có khả năng gây ra bạo lực. Bạo lực là hệ quả của lựa chọn, của cách diễn giải các Kinh Thánh.

Tuy nhiên, Mai đồng ý là các tôn giáo độc thần (Do Thái giáo, Kitô giáo, Hồi giáo) khắt khe hơn so với các tôn giáo đa thần.

  • Tại sao có tôn giáo? Tôn giáo xấu hay tốt?

Phương Mai: Tôn giáo không xấu cũng không tốt. Về mặt tiến hoá, nó cần thiết cũng giống như âm nhạc và nghệ thuật – là những “hệ thức” (mechanism) giúp cho một xã hội có phương tiện để phát triển, sinh tồn và cạnh tranh với các cộng đồng khác. Các bạn có thể đọc thêm Wired For Culture của nhà sinh học Mark Pagel.

 

Khán giả: Con người vốn có nhu cầu thuộc về một cái gì đó để định danh bản thân, và tôn giáo là một ô ngăn lý tưởng.

 

  • Với sự trỗi dậy của Donald Trump và Brexit, chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan được xem như một đối trọng. Chị có suy nghĩ gì về việc này?

Phương Mai: Theo Mai, chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan hay chủ nghĩa dân tộc cực đoan là một hệ quả của toàn cầu hóa. Khi thế giới trở nên phẳng, con người gặp gỡ những giá trị khác với mình và có nhu cầu tạo ra sự khác biệt bằng cách bám vào danh tính nào đó.

 

Trong một môi trường an toàn tạo điều kiện cho đa dạng văn hóa, danh tính được tạo ra một cách tích cực và bình an (sống và ăn mặc theo cách truyền thống một cách hoà hợp mà không tạo ra đối trọng). Trong một môi trường không an toàn (không có sự giúp đỡ của chính quyền, chế độ xã hội bất công, ít bạn, bị kì thị từ người địa phương) thì bất kỳ ai cũng dễ sa đà vào bạo lực, tệ nạn xã hội, tạo nên danh tính cực đoan (trường hợp của Maajid Nawaz- định danh mình là một tín đồ Hồi giáo cực đoan để tự vệ).

 

  • Nếu phương Tây rút ra khỏi Trung Đông thì vấn đề có được cải thiện không?

Phương Mai: Quá trình toàn cầu hóa thực ra đã bắt đầu từ rất xưa, trong những cuộc xâm lược và thương vụ làm ăn. Quá trình này xảy ra một cách tự nhiên, không thể tránh khỏi.

 

Phương Tây và Trung Đông từ lâu đã là một thể thống nhất. Thời kỳ hoàng kim của văn minh Ả Rập gắn với Hồi giáo (thế kỷ thứ 9 đến 13) đã góp phần tạo đà cho Thời đại Khai minh của châu Âu (thế kỷ 17, 18). Lợi ích kinh tế, chính trị của họ còn phụ thuộc rất nhiều ở nhau cho đến hiện tại. Vì vậy, đừng nhìn châu Âu và Hồi giáo như hai thực thể tách biệt. Cái cần làm là học cách sống chung, làm việc với nhau để tồn tại.

 

  • Em đang có hai luồng suy nghĩ đối lập nhau: Thứ nhất, con người tuy khác nhau nhưng vẫn có thể học cách sống chung bằng cách tôn trọng những giá trị nhân quyền phổ quát. Thứ hai, một thế giới đa văn hóa – nơi mọi con người được tôn trọng và sống là chính mình là một thế giới không tưởng. Con người đến từ nhiều nền văn hóa không bao giờ có thể sống hòa hợp với nhau được. Chị suy nghĩ sao về hai ý kiến trên?

Culture in Context - PMai

The Multilevel inverted-pyramid of Culture in Context (MiCC) (Nguyen-Phuong-Mai, 2015)

 

Trong môn Giao tiếp đa văn hóa, tôi hay chia sẻ với sinh viên sơ đồ trên:

  • Universal: Những giá trị chung mà tất cả loài người chia sẻ với nhau
  • Collective: Những giá trị chung mà một cộng đồng chia sẻ với nhau
  • Individual: Giá trị cá nhân của mỗi người

 

Câu hỏi của bạn nằm ở mức Universal: Liệu có những giá trị chung mà con người có thể chia sẻ với nhau không, mức độ của nó ở đâu.

 

Năm 1948, Liên Hợp Quốc công bố bản Tuyên ngôn Nhân quyền Phổ quát như một chuẩn mực chung cho từng dân tộc và quốc gia. Tuy nhiên, nhiều nước không kí bản Tuyên ngôn này, họ cho rằng một số giá trị đã được giả định theo tư tưởng của xã hội phương Tây (ví dụ: Trong Tuyên ngôn Nhân quyền, phụ nữ và đàn ông có quyền tự do như nhau, còn Saudi Arabia theo Hồi giáo hà khắc cho rằng phụ nữ ra ngoài phải có đàn ông đi kèm để bảo vệ) à cho rằng một số quyền Universal trong văn bản đã vi phạm giá trị văn hóa của họ (mức Collective).

 

–> Bằng đối thoại, ta mới biết được thế nào là giá trị phổ quát, mức độ thế nào, với ai và ở đâu thì chấp nhận được ngưỡng đó.

 

  1. Kết luận

Trong thời đại toàn cầu hóa, việc các giá trị va chạm với nhau là điều không thể tránh khỏi. Bằng đối thoại, chúng ta mới có thể hiểu nhau, sống, làm việc và tôn trọng giá trị của nhau. Việc kì thị, bài xích và dùng vũ lực với người Hồi giáo không những làm cho vấn đề leo thang mà còn là việc gạt ra khỏi bàn lực lượng duy nhất có thể xoay chuyển được tình thế.

 

  1. Gợi ý một số nguồn đọc thêm
  • Giáo sư Scott Atran, nhà nghiên cứu về các vấn đề khủng bố
  • Nhà báo Mona Eltahawy, người Ai Cập, đấu tranh về các vấn đề về phụ nữ, chính trị và xã hội Hồi giáo
  • Sách “Radical: My Journey out of Islamist Extremism” (Maajid Nawaz, 2012) kể lại quá trình tác giả bị cực đoan hoá và thoát ra khỏi Chủ nghĩa Hồi giáo như thế nào
  • Sách “Wired for Culture: Origins of the Human Social Mind”, “Wired for Culture: The Natural History of Human Cooperation” (Mark David Pagel)
  • Phim tài liệu “Once upon a time in Cabramatta” (Bernadine Lim, 2012) về người Việt nhập cư ở Úc
  • Phim tài liệu “Once upon a time in Punchbowl” (2014) về người Lebanon nhập cư ở Úc
  • Phim tài liệu “Jihad- A story of the others” (2015) của đạo diễn Deeyah Khan là một góc nhìn rất thật và nhân văn về diễn biến tâm tư tình cảm của những chiến binh Hồi Giáo.
  • Mô hình “Hug A Terrorist” của Đan Mạch: http://www.npr.org/sections/health-shots/2016/07/15/485900076/how-a-danish-town-helped-young-muslims-turn-away-from-isis

 

———–

[1] ISIL: The Islamic State of Iraq and the Levant (Tổ chức Khủng bố Nhà nước Hồi giáo Iraq và Levant)

Dù cái tên ISIS (Tổ chức Nhà nước Hồi giáo Iraq và Syria) và IS (Tổ chức Nhà nước Hồi giáo) được truyền thông Việt Nam sử dụng nhiều hơn, nhưng chúng tôi có cùng quan điểm với Liên Hợp Quốc, NATO và các quốc gia theo Islam đã lên tiếng, rằng: (1) ISIL với từ “Levant” trong tiếng Pháp cổ chỉ đúng lãnh thổ tổ chức này muốn thống trị ngoài Iraq: Thổ Nhĩ Kỳ, Syria, Lebanon, Israel, Palestine, Jordan và Ai Cập ngày nay chứ không chỉ có Syria; (2) cái gọi là “Nhà nước Hồi giáo” (IS) là mục tiêu của tổ chức này hướng tới, nếu sử dụng thì chẳng khác nào đã thừa nhận nó. Vì thế, chúng tôi dùng tên ISIL (Tổ chức Khủng bố Nhà nước Hồi giáo Iraq và Levant).

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *