Leave a comment

Thực trạng nền Văn hóa Dân tộc Tại chỗ Tây Nguyên (24/08/2014)

Ngày: 24/08/2014

Người trình bày: Mai Vũ Phương Nguyên – sinh viên Đại học Kinh tế – Luật Tp.HCM

Người hướng dẫn: Nhà văn Nguyên Ngọc

Poster Tay Nguyen

I. Sơ lược về Tây Nguyên – trình bày: Mai Vũ Phương Nguyên

Địa lý

–  Gồm 5 tỉnh hành chính (Kon Tum, Gia Lai, Đaklak, Đak Nông, Lâm Đồng) và vùng lân cận thuộc các tỉnh ven biển miền Trung

–  Theo hướng Bắc – Nam: cao hai đầu (Bắc > Nam), giữa là bình nguyên lượn sóng

– Theo hướng Đông – Tây: có dãy Trường Sơn với sườn Đông hẹp hơn sườn Tây

Dân cư

Hiện nay gồm 3 nhóm: Tộc người tại chỗ, Người Kinh, Các tộc người thiểu số mới đến

– Tộc người tại chỗ: Chủ nhân nền văn hóa bản địa Tây Nguyên

+ Gồm 12 tộc người, chia làm 2 ngữ hệ: (1) Ngữ hệ Malayo Polinesi (Mã Lai – Đa Đảo) gồm Gia Rai, Ê Đê, Chu Ru, Ra Glai; và (2) Nhóm ngôn ngữ Môn Khơmer gồm Ba Na, Xơ Đăng, Giẻ Triêng, Brâu, Rơ Măm, Mạ, M‘Nông và Cơ Ho

+ Tây Nguyên vốn dĩ là địa bàn cư trú truyền thống của các tộc người Môn Khơmer. Về sau, các dân tộc thuộc nhánh Malayo Polinesi (Ê Đê, Gia Rai …), từ các vùng đảo phía Nam đã lần lượt di cư lên Tây Nguyên.

+ 2009: chiếm 26.3% cơ cấu dân số Tây Nguyên

Tộc người Kinh:

+ Bắt đầu định cư từ cuối XIX theo con đường thương mại và truyền giáo, tăng lên đột biến từ sau 75 do hệ quả chương trình di dân lên Tây Nguyên xây dựng vùng kinh tế mới

+ Hiện nay chiếm đa số cơ cấu dân số (theo số liệu thống kê dân số 2009 là 65%)

Tộc người thiểu số mới đến:

+ Các tộc người thiểu số từ miền núi phía Bắc (Tày, Nùng,…)

+ Bắt đầu xuất hiện sau 54 với chính sách di cư của VN cộng hòa, tăng đáng kể sau 75 (2009: chiếm 8.7%)

 TN 

–> Các tộc người tại chỗ (hay tộc người bản địa) từ đa số tuyệt đối trở thành thiểu số trên chính quê hương của họ.

* Giải thích thuật ngữ

Nên gọi là “Tộc người tại chỗ” thay vì “Dân tộc tại chỗ”

– Dân tộc (Nation): mang tính chính trị, quốc gia, chỉ những người cùng sống trong một lãnh thổ, chung một thể chế (ví dụ: dân tộc Việt Nam)

– Tộc người (ethnic): cộng đồng cùng chia sẻ những giá trị văn hóa (tộc người Chăm, tộc người Ê-đê)

–> Ở Việt Nam chúng ta sử dụng thuật ngữ “dân tộc” cho cả hai nội hàm trên là chưa chính xác.

Những thay đổi cơ bản trong văn hóa bản địa Tây Nguyên

– Rừng:

Đối với tộc người tại chỗ: Mỗi làng đều có quyền sở hữu đối với rừng. Rừng của làng gồm 4 loại:

+ Rừng đã biến thành đất thổ cư

+ Rừng làm rẫy: phương thức canh tác “luân khoảnh” đốt một diện tích đủ cần để làm rẫy, khi đất bạc màu thì chuyển sang khoảnh khác. Cứ như vậy, đến 30-60 năm sau mới quay về khoảnh đất cũ đã tái sinh è nhận định người Tây Nguyên du canh du cư phá hoại rừng là không chính xác

+ Rừng sinh hoạt, nơi dân làng lấy những vật dụng cần thiết, con ong cái mật, lấy gỗ làm nhà, không lãng phí

+ Rừng thiêng: nơi thần linh sinh sống, không được đụng đến

–> Rừng có vai trò cực kì quan trọng, là cội nguồn văn hóa, nền tảng phát triển

Hiện nay:

+ Chính sách quốc hữu hóa làm hạn chế quyền sử dụng rừng của tộc người tại chỗ

+ Phá rừng làm mất đi diện tích lớn rừng nguyên sinh

+ Du nhập văn hóa mới làm mai một văn hóa bản địa

10620821_700985353288002_7386619013986644484_n

– Làng:

+ Là đơn vị cơ bản, tế bào của xã hội. Nắm giữ văn hóa cốt lõi mà giặc ngoại xâm không đánh bật được (Hội đồng hương chính, luật tục)

+ Dần bị phá vỡ cùng với mất rừng

– Luật tục:

+ Do Hội đồng già làng quyết định (là những người uy tín nhất trong làng)

+ Chi phối mọi hành vi, bao gồm cả đạo đức (hơn luật pháp)

+ Hiện nay vai trò giảm đi nhiều do thiết chế chính trị, tôn giáo

– Nghi lễ truyền thống:

+ Đang bị mai một do: thay đổi môi trường tự nhiên, không đủ kinh tế để duy trì, quy mô giảm từ cộng đồng thành hoạt động của một nhóm nhỏ

+ Bị biến dạng, bóp méo, giữ gìn không đúng đắn

VD: Lễ hội đâm trâu, không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên

II. Bổ sung của nhà văn Nguyên Ngọc

1. Tầm quan trọng của Tây Nguyên

 Tự nhiên

– Nước mưa từ Tây Nguyên chảy về phía Nam: quan trọng trong điều hòa khí hậu

– Rừng giữ nước mưa, phá rừng dẫn đến mùa mưa xảy ra lũ, mùa hạn thiếu nước

 Quân sự

– “Ai làm chủ Tây Nguyên sẽ làm chủ cả Nam Đông Dương”

– Là căn cứ đánh Mỹ, giải phóng Sài Gòn

Văn hóa

Các tộc người không bị bao phủ bởi văn hóa Trung Quốc lẫn Ấn Độ

–> là “Bảo tàng sống”, có thể tìm thấy gốc gác văn hóa quan trọng

Muốn hòa nhập quốc tế, cần phải hiểu bản sắc dân tộc

–> Phải hết sức thận trọng khi tiếp cận Tây Nguyên

1919673_703226339730570_1564978138446404786_n

2. Con người Tây Nguyên

Trước đây

– Tộc người Tây Nguyên sống theo bộ lạc, không có khái niệm quốc gia, họ yêu tự do và khá nghệ sĩ

– Khi Pháp vào xâm lược Việt Nam, họ chống lại Pháp và nhanh chóng tham gia vào quá trình chống Pháp với người Việt

–> TNBĐ đến chậm nhưng gắn bó rất nhanh và sâu sắc với Việt Nam qua kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, có công lao to lớn giúp đỡ, nuôi dưỡng, che chắn bộ đội

Sau 1975

Tây Nguyên phong phú về tài nguyên, đất bazan thích hợp để trồng cây công nghiệp, nguồn nước để làm thủy điện

–> Chủ trương tận dùng nguồn tài nguyên Tây Nguyên để kích thích phát triển kinh tế: Sai lầm – “Lời nguyền tài nguyên” khai thác đến cạn kiệt nguồn tài nguyên vốn có giới hạn

– Người Việt di dân ồ ạt, ham gỗ phá rừng, tập quán canh tác không phù hợp

III. Hỏi – Đáp

1. Tây Nguyên đã “vượt ngưỡng” chưa? Còn cứu được không?

– Tây Nguyên có thể cứu được, nhưng cần giữ vững được nền tảng Rừng – Làng: đây là nội lực cần thiết để Tây Nguyên đề kháng được, thích ứng được với những biến đổi bên ngoài

– Cần có người trí thức của chính Tây Nguyên mới hiểu và giữ được Tây Nguyên

– Vai trò của Già làng rất quan trọng: người đứng đầu, có uy tín nhất, đề ra đường lối phát triển phù hợp cho làng (VD: buôn Ako Đhong của già làng Ama H’rin ở Buôn Ma Thuột)

2. Giải pháp đề xuất

1. “Đóng cửa rừng”: tuyệt đối không khai thác tài nguyên rừng nữa

2. “Trả lại đất cho làng” để dân làng tự làm, tự phát triển, Nhà nước can thiệp ít thôi, chỉ hỗ trợ khi họ cần đến

3. Vấn đề giáo dục ở Tây Nguyên

Cần đào tạo người trí thức bản địa để giúp đỡ chính quê hương họ

– Người dân tộc thiểu số hoàn toàn có thể học tốt. Mỗi người giỏi một lĩnh vực nào đó, không thể bắt ép người có năng khiếu các môn xã hội phải học giỏi toán lý.

– Giáo viên người Kinh về buôn làng giảng dạy còn hời hợt, vì thiếu việc, lương bổng à cần hiểu và say mê văn hóa Tây Nguyên thì sẽ tâm huyết với giảng dạy

4. Thái độ của người dân di cư lên Tây Nguyên nên như thế nào?

– Phải tôn trọng tộc người bản địa, không được duy trì bằng đàn áp

– Hiểu rằng mình đến “ở nhờ đất người ta”, phải biết giữ gìn tài nguyên và tôn trọng văn hóa bản địa.

10338694_703226499730554_7693996431389701802_n

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *