Chuyến tham quan “Một thoáng Việt Nam” (24/05/2014)

Poster Mot thoang VN

Ngày: Thứ 7, 24/05/2014

Địa điểm: Khu Làng nghề Một thoáng Việt Nam – xã An Phú, huyện Củ Chi, Tp. Hồ Chí Minh

Người trình bày: Nguyễn Thụy Phương Danh, sinh viên Đại học Kinh tế Tp.HCM

Người hướng dẫn: Phan Khắc Huy (Giám đốc Công ty TNHH Cội Việt, Sáng lập viên Lớp học Vui vẻ)

 

I. Các nét chính

1. Nhà chờ

– Kiến trúc mái đình Bắc Bộ

– Cây đa có treo bình vôi, câu chuyện cổ tích với lời răn dạy “Tu cả đời người mà chỉ cần một tà niệm cũng đủ xuống địa ngục”

– Thành viên CLB và các bạn tham dự giới thiệu về bản thân

– Anh Huy giới thiệu sơ lược về Khu Làng nghề:

  • Năm 1991, cô Trần Thị Tuyết Nga bắt đầu xây dựng khu làng nghề, sưu tập cổ vật về văn hóa Việt Nam
  • Năm 2005 bắt đầu mở cửa cho khách tham quan, diện tích 22 ha
  • Năm 2008 – 2010: bị gián đoạn
  • Năm 2010 mở cửa trở lại, có thu hẹp quy mô

IMG_0818

2. Khu tham quan “Việt Nam – Đất nước – Con người”

2.1 Lịch sử văn hóa

Con người xuất hiện trên Trái Đất 6 triệu năm về trước (từ giai đoạn giống khỉ họ người)

– Con người đều tiên xuất hiện ở Việt Nam: 400 – 300 000 năm trước

– Giai đoạn đồ đá cũ: trên 20 000 năm trước

  Giai đoạn đồ đá mới: 10 000 năm trước

 Giai đoạn đồ đồng: 4000 – 2700 năm trước

  Giai đoạn đồ sắt: 2700 – 1800 năm trước

Trên khu vực lãnh thổ Việt Nam tìm thấy di chỉ của 3 văn hóa lớn:

a/ Văn hóa Đông Sơn  (700 TCN – 200 SCN)

– Khu vực miền Bắc và Bắc Trung bộ Việt Nam (Đông Sơn thuộc Thanh Hóa)

– Được cho là hình thành nên nhà nước Văn Lang

– Di chỉ khảo cổ:

  + Trống đồng, thạp đồng

  + Đồ gốm: còn sơ khai, chưa có bàn xoay, làm kiểu con trạch đất nên không đều, hoa văn đơn giản (dây thừng, vỏ sò), nhiệt độ nung không cao

b/  Văn hóa Sa Huỳnh (500 TCN – 200 SCN)

– Khu vực miền trung Việt Nam trải dài từ Quảng Bình đến Phú Yên (Sa Huỳnh thuộc Quảng Ngãi), ngoài ra còn được tìm thấy ở Philippines, Cambodia

– Được cho là hình thành nên nhà nước Champa

– Di chỉ khảo cổ:

  + Chum đề mai táng, vũ khí bằng đồng, sắt

 + Chế tác đồ thủy tinh, đá mã não, đồ trang sức, đặc biệt là khuyên tai hai đầu thú, ba mấu

 + Đồ gốm hoa văn đẹp, có dùng bàn xoay

c/  Văn hóa Óc Eo (1 – 630 SCN)

– Khu vực đồng bằng sông Cửu Long (Óc Eo thuộc An Giang), còn tìm thấy ở Cambodia và Malaysia

– Được cho là hình thành nên nhà nước Phù Nam

– Phát triển về thông thương hàng hải

– Chế tác trang sức vàng, bếp lò Cà ràng cho vùng sông nước

– Mới được nghiên cứu gần đây và còn tương đối bí ẩn

2.2 Bàn thở Tổ quốc: Anh linh tộc Việt

– Cổ vật từ Hoàng thành Thăng Long: Đầu chim phụng và 2 con nghê (xuất phát từ chó, khác với con lân)

– Cát 5 màu tượng trưng cho ngũ hành

– Áng thờ kiểu miền Bắc

– Bình nước thiêng chứa nước từ các con sông lớn và thiêng ở Việt Nam như: sông Hồng, sông Cầu, sông Hương, sông Đồng Nai, sông Cửu Long

– Tứ bất tử: Chử Đồng Tử, Phù Đổng Thiên Vương, Tản Viên, Thánh Mẫu Liễu Hạnh

2.3 Một thoáng các khu vực trên đất nước Việt Nam

 – Bản đồ Việt Nam ghép từ gỗ nhiều màu

– Các loại nhạc cụ dân tộc: Đàn nước của dân tộc Xơ-đăng, đàn Klong put (vỗ tay trước các ống tre), đàn đá của Tây Nguyên

– Hình ảnh các địa danh nổi tiếng

   + TP Hồ Chí Minh: Lăng ông  Bà Chiểu (lăng Lê Văn Duyệt), Trường Petrus Ký (trường Lê Hồng Phong hiện nay), Dinh Độc Lập sau năm 1962, chợ Bình Tây…

   + Hà Nội: Phủ Chủ tịch, Ô Quan Chưởng, Thăng Long tứ trấn (đền Quán Thánh, đền Voi Phục, đền Kim Liên, đền Bạch Mã)…

+ Thành cổ Quảng Trị, thành cổ Sơn Tây, thành nhà Hồ…

– Gốm Việt Nam qua các thời kì

    + Thời nhà Lý: men ngọc, dùng cây vạch hoa văn lên gốm rồi tô men

   + Thời nhà Trần: gốm hoa nâu, họa tiết khỏe khoắn, do chiến tranh với quân Nguyên nên chưa phát triển lắm

  + Thời nhà Lê: gốm hoa lam, phát triển, dùng bút vẽ trực tiếp hoa văn

  + Gốm Bát Tràng: đặc trưng men rạn

  + Gốm Chu Đậu: mới được phát hiện gần đây, nguồn gốc Hải Dương

– Dân tộc Việt Nam thuộc 4 ngữ hệ chính: Ngữ hệ Nam Á, ngữ hệ Thái, ngữ hệ Mã Lai Nam Đảo/ Đa Đảo, ngữ hệ Hán Tạng

3. Khu làng nghề

Tham quan trưng bày và thử làm một số nghề truyền thống

– Làm mắm, làm rượu

– Bánh tráng

– Xay thóc, giã gạo

– Đan nón lá

– Đan vòng tay, ghế, thủ công mỹ nghệ từ sợi giấy

– Làm giấy dó và tranh Đông Hồ

– Làm gốm

IMG_0850

4. Tham quan khu nhà các vùng miền Việt Nam

Nhà Nam bộ: nhà rộng cửa cao để đón gió do ít có bão, đơn giản, ít chạm trổ

Tủ thờ có cửa hai bên, chân đèn, tranh kiếng để thờ, phía sau có một bàn thấp hơn

– Nhà Trung bộ: cổng xây rộng vì hay mưa bão, khách qua đường có thể trú chân

Cửa thấp: tránh bão

Bậc thềm vào nhà cao: để chú ý chân mà cúi đầu chào khi bước vào gian bàn thờ, đồng thời bít lại khi có bão lũ

Mái 2 tầng: mát, cách nhiệt

– Nhà Bắc bộ: chạm trổ tinh xảo, cẩn thận, cửa trên song dưới bản

Bậc thềm vào nhà rất cao, trẻ con không được vào gian thờ

– Nhà Rường Huế: cửa trên song dưới bản

Có Minh đường: Bình phong và hồ nước ở trước sân

Rầm thượng: khi lụt có thể leo lên, mở ngói đề ra nóc nhà

– Nhà Rông Tây Nguyên: mái cao, cầu thang leo lên cao

Nơi sinh hoạt văn hóa cộng đồng

 IMG_0825

5. Trình bày và trao đổi về chủ đề Cội nguồn văn hóa Việt Nam

5.1 Nêu lý do đăng kí tham gia chương trình của một số bạn

Đã biết đến khu Làng nghề từ trước nhưng chưa có dịp đi nên đăng kí, nhất là đi tập thể và có người hướng dẫn, muốn biết thêm về văn hóa Việt Nam

5.2 Vấn đề 1: Sự nghèo nàn của thuyết “sử luận” Việt Nam

– Lịch sử Việt Nam trước thời nhà Lý chỉ là huyền sử, qua truyền miệng, viết lại sau này, không có ghi chép cụ thể và chứng cứ rõ ràng

– Chỉ có một vài bộ sử sách: Đại Việt Sử Kí (Lê Văn Hưu), Đại Việt Sử Kí toàn thư (Ngô Sĩ Liên), Hoàng Lê nhất thống chí (Ngô Gia Văn Phái)… sử sách phụ thuộc vào thể chế cầm quyền

– Nước Pháp bắt đầu xâm lược từ việc tuyên truyền tư tưởng tôn giáo, văn hóa, đưa vào khái niệm lãnh thổ quốc gia, con rồng cháu tiên, thờ vua Hùng.

5.3 Vấn đề 2: Văn hóa Việt Nam bắt nguồn từ Trung Quốc?

– Thời xưa, xưng Trung Hoa là chỉ vùng trung tâm quyền lực, tinh hoa và có văn hóa so với các nước Man, Di, Nhung, Địch xung quanh, Trung Quốc tự xem là dân tộc trung tâm đã được khai hóa và cần phải khai hóa văn minh các nước man di xung quanh.

5.4 Vấn đề 3: Phương pháp tiếp cận lịch sử

– Học lịch sử để làm gì? Để dần tiến tới chân lý, không còn mù quáng. Ví dụ phân biệt rõ giữa nhà nước cầm quyền với dân tộc và văn hóa, không đánh đồng chủ nghĩa Bài Hoa hiện nay là do chính phủ Trung Quốc mà thù ghét cả dân tộc Trung Quốc, thậm chí Đài Loan???

– Nên tiếp cận lịch sử bằng nhiều phương pháp, hướng đi khác nhau để bảo đảm khách quan, tôn trọng sự thật

– Đừng để chủ nghĩa quốc gia dân tộc đóng khung cái đầu của bạn

 

II. Ý kiến bổ sung của người hướng dẫn

Vấn đề 1: Sự nghèo nàn của thuyết sử luận Việt Nam

– Nhà Lý: Lý Công Uẩn dời đô về Thăng Long mới bắt đầu hình thành ý thức quốc gia

– Nhà Trần: chiến tranh với quân Nguyên

– Nhà Lê: đời vua Lê Thánh Tông sùng bái Nho giáo, đem ý thức hệ nhà nước, dân tộc từ Nho giáo áp dụng vào Đại Việt, học theo Nho giáo của Trung Hoa, bắt đầu có nét tương đồng nhiều hơn về tư tưởng, quần áo…

Vấn đề 2: Văn hóa Việt Nam bắt nguồn từ Trung Quốc?

– Nhắc lại từ thời vua Lê Thánh Tông sùng bái Nho giáo mới đem tư tưởng Nho giáo cũng như ý thức hệ, một số phong tục, quần áo của Trung Quốc áp dụng vào Việt Nam.

– Khái niệm quốc gia, dân tộc chỉ mới xuất hiện khi người phương Tây chia nhóm người theo nhân chủng học.

– Việt Nam chịu hai luồng ảnh hưởng văn hóa chính là Trung Quốc đi từ trên xuống và Ấn Độ đi hướng ngang qua.

– Văn hóa Việt Nam còn có nguồn gốc, nét tương đồng  từ văn hóa Nam Á, ví dụ như sử dụng nhiều họa tiết lá đề, tập tục ăn thịt người, yếu tố ngôn ngữ: trung tố -n- (đắp –> nắp)

– Trong ngôn ngữ: thứ tự sắp xếp từ khác nhau:

 Việt Nam: ngựa trắng –> sự vật chung trước rồi mới đặc điểm riêng

Trung Quốc: bạch mã –> đặc điểm riêng trước rồi mới cái chung

Dân gian không biết chữ Hán lẫn chữ Nôm, chữ Nôm được tầng lớp có học, am hiểu chữ Hán sử dụng để thể hiện tinh thần phân biệt với Trung Quốc.

 

III. Hỏi -đáp

  1. -Học lịch sử để làm gì?

Trả lời: Để dần dần tiến tới chân lý, không còn mù quáng, đánh đồng lãnh thổ quốc gia, chính trị. Văn hóa là không biên giới. Văn hóa Việt Nam ảnh hưởng bởi Trung Quốc và ngược lại văn hóa Trung Quốc cũng bị ảnh hưởng bởi Việt Nam phần nào đó.

– Liệu các truyền thuyết xưa, các vua Hùng, Âu Cơ – Lạc Long Quân có thật hay không (18 vị vua Hùng sống hơn 2000 năm, Âu Cơ đẻ trăm trứng?)

Trả lời: Tướng Cao Lỗ thời An Dương Vương, Triệu Quang Phục Dạ Trạch Vương có thật hay là nhân cách hóa các vị thần bảo trợ để phù hợp với tư tưởng vua là thiên tử, có uy quyền tối cao.

 

IV. Kết luận

Văn hóa Việt Nam rất đa dạng theo cả lịch sử phát triển, theo vùng miền, địa lý, dân tộc

– Văn hóa là không biên giới, ảnh hưởng qua lại hai chiều và bồi đắp lẫn nhau

– Cần có phương pháp tiếp cận lịch sử đúng đắn, nhiều chiều, đừng để một tư tưởng nhất định đóng khung cái đầu của bạn

 IMG_0955

 

 

Leave a Comment

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *