Sách “Bức tranh kinh tế Việt Nam thế kỷ 17 – 18”

TÓM TẮT BUỔI GIỚI THIỆU SÁCH

“BỨC TRANH KINH TẾ VIỆT NAM THẾ KỶ 17 – 18”

Tác giả: Nguyễn Thanh Nhã

Dịch giả: Nguyễn Nghị

Người thực hiện tọa đàm: Nguyễn Nghị

IDECAF, 27/02/2014

NỘI DUNG

Tác giả qua đời năm 2008, sau đó gia đình và bạn bè quyết định dịch tác phẩm của ông sang tiếng Việt.

Đây là một quyển sách quý vì mức độ nghiên cứu chuyên sâu, ít có tài liệu trình bày về đề tài, nội dung cụ thể mang nhiều giá trị.

Bối cảnh lịch sử của quyển sách là thế kỷ XVII, XVIII. Đây là thời kỳ tranh quyền của chúa Trịnh (Đàng ngoài) và chúa Nguyễn (Đàng trong). Vương quyền của nhà Lê bị yếu thế. Phương Tây (Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Anh, Pháp) đã có những sự giao thương đầu tiên đến Việt Nam. Hoạt động truyền đạo Kito cũng được thực hiện tại Việt Nam.

Bố cục cuốn sách được trình bày chặt chẽ, bao gồm 2 phần: phần I và phần II. Phần I chủ yếu nói về nông nghiệp. Phần II nói về thương nghiệp.

Phần I: gồm hai phần: hoạt động nông nghiệp và phi thương nghiệp

Quan điểm Nho giáo cho rằng nghề nông là gốc của xã hội, còn thương mại ở vị trí thấp kém. Vì thế đất nước phụ thuộc lớn vào nghề nông. Những tiến bộ, trì trệ đều xuất phát từ nền nông nghiệp.

Thời kỳ này nhà nước nắm vai trò tối quan trọng, quyết định toàn bộ các khía cạnh của xã hội. Do đó nền nông nghiệp chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ chính sách của nhà nước.

Trong nông nghiệp, đất đai giữ vai trò quan trọng nhất, vì thế nhà nước phải cố gắng giải quyết vấn đề đất đai để giữ ổn định xã hội.

Đàng ngoài:

Dân chủ yếu canh tác tại đồng bằng sông Hồng. Qua thời gian, người dân chủ yếu sinh sống và làm nông tại khu vực đồng bằng mà không khai phá rừng để gia tăng đất canh tác. Do vậy dân số tăng mà diện tích đất lại không đổi. Điều này ảnh hưởng đến phương pháp canh tác, loại cây gieo trồng của người dân.

Đất đai đều thuộc nhà vua. Do nhà vua không muốn có một nhóm người có nhiều đất đai để trở nên giàu có, quyền lực mà uy hiếp uy quyền của nhà vua. Vì thế đất được phân chia xuống theo làng, rồi từ làng phân chia lại cho người dân. Những người làm quan cũng sẽ được nhà vua phân đất. Sau khi những người làm quan này qua đời thì đất được giao nộp lại cho nhà vua. Nhà vua chỉ cho lại 1 phần nhỏ cho gia đình của người làm quan để xây dựng mồ mả cho dòng họ.

Tuy nhiên sau khi chúa Trịnh nắm quyền hành thì uy quyền vua bị giảm sút. Nhu cầu tư hữu hóa đất đai trong dân rất mạnh mẽ. Nhiều người làm quan sau khi nghỉ hoặc chết đi không trả đất lại cho nhà vua. Điều này dẫn đến có nhiều người tích lũy được rất nhiều đất đai cho cá nhân.

Đàng trong:

Do đất rộng và thưa dân nên chúa Nguyễn không kiểm soát đất đai mạnh bạo như đàng ngoài. Nhu cầu tư hữu hóa đất đai tại Đàng trong cũng rất mạnh mẽ nên đất đai dần tập trung vào trong tay 1 nhóm người.

Do dân ít, đất đai màu mỡ, rộng lớn nên lúa gạo sản xuất được không chỉ đủ nuôi ăn mà còn dư ra để bán cho Đàng ngoài.

Phần II: So sánh giữa Việt Nam và phương Tây ở cùng giai đoạn

Sự xuất hiện của các thành trị giúp bảo vệ an ninh cho khu vực dân cư đó. Tuy nhiên thành phố tại Việt Nam lại có nhiều đặc điểm giống với nông thôn Việt Nam (khác với phương Tây nơi mà thành trì và nông thôn có sự khác biệt rất rõ nét).

Một số người vì nghèo khổ, không còn gì để bám víu nên đã chuyển sang nghề thương mại (bị xã hội coi thường). Sau này những người giỏi giang buôn bán trở nên giàu có. Họ sử dụng tài sản của mình để mua quan mua chức nhằm củng cố quyền lợi, quyền lực trong xã hội của mình. Một số người lúc trước hoạt động văn nghệ bị người đời xem thường (“xướng ca vô loài”) thì lúc này trở nên được nhiều người ái mộ. Nhờ sự nổi tiếng đó mà cuộc sống vật chất của họ tốt hơn rất nhiều. Những người trong xã hội quan sát hiện tượng này và nhận thức được rằng có tiền cũng sẽ có nhiều quyền lực như thương nhân sử dụng tiền để mua chức quan mà trở thành quan lại. Những vị quan đương thời cũng không ra sức bảo vệ truyền thống của Nho giáo mà thụ hưởng vật chất do đồng tiền mang lại.

Bài giới thiệu được Nguyễn Nghị trình bày một chút nội dung về cuốn sách, giúp cho độc giả có được cái nhìn sơ khởi, tổng quan về cuốn sách. Qua đó gợi hứng cho độc giả tìm mua để theo dõi hết ý tưởng của quyền sách. Vì vậy bài giới thiệu này được Nguyễn Nghị tạm dừng ở đây mà không trình bày tóm lược tất cả nội dung của quyển sách.

Câu hỏi suy ngẫm:

Tại sao cũng là Thế kỷ 17 – 18, châu Âu và Nhật Bản có những bước tiến rất xa (như “Thế kỷ Ánh sang”, “Phong trào khai minh” của châu Âu), nhưng Việt Nam dù đã có manh nha phát triển nhưng bị khựng lại?

Có phải nhân vật đương thời có thể quy tụ lòng dân là Quang Trung qua đời? Vì đất nước đổ hết nguồn lực cho chiến tranh? Hay các điều kiện nội tại chưa chin muồi để có 1 bước nhảy vọt?

–> Một số ý kiến của khán giả:

– Lãnh đạo thiếu tầm nhìn

– Mọi nguồn lực dồn cho chiến tranh

– Quy luật lên xuống của sự hưng thịnh của khối quyền lực nhà nước và quyền lực tư nhân từng điều kiện lịch sử sẽ khác, thay thế nhau luân phiên

– Thiếu các nhà tư tưởng có sức ảnh hưởng, kéo tư tưởng xã hội lên bậc thang mới như Pháp, Anh, Nhật…

Leave a Comment

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *