1 Comment

[Review sách] Nhà Giả Kim – dưới góc nhìn giáo dục

Nếu nói cuốn “Nhà Giả Kim” là một cuốn sách tổng quan đầy đủ về hành trình con người đi tìm sự thành công, hạnh phúc của mình quả cũng không sai. Nhưng cái hay ở đây là tác giả biến cái mớ kinh nghiệm, lý luận tưởng chừng khô khan và “ai cũng biết rồi” đó vào một câu chuyện, một cuộc hành trình đầy kịch tính mà sau khi xem xong, những ý nghĩa của nó cứ khiến bạn day dứt mãi không thôi, vì nó lôi cuốn, nó thúc giục bạn cũng phải tìm cho ra “kho báu” của riêng mình, “một nửa định mệnh” của riêng mình như thể bạn nhìn thấy chính mình trong câu chuyện vậy.

Nhưng tôi không ở đây để bàn luận về những ý nghĩa thâm thúy của cuốn sách về lĩnh vực kinh doanh hay cách có được thành công, đơn giản bởi vì tác giả đã truyền tải những điều đó quá tuyệt vời thông qua câu chuyện nhuốm đậm màu sắc thần thoại đó rồi. Tôi muốn xem lại tác phẩm này dưới góc nhìn của một người làm giáo dục, thông qua việc trả lời 3 câu hỏi:
1) Tại sao “Tâm linh vũ trụ” không chỉ cho chàng trai biết ngay từ đầu vị trí giấu kho báu lại nằm ở một nơi rất thân thuộc, gần với chàng?
2) Tại sao “Tâm linh vũ trụ” xuất hiện để giúp đỡ chàng ban đầu xuất hiện dưới hình thức như vua của một xứ sở nhưng lúc sau lại xuất hiện như một người dẫn đường – người đồng hành ?
3) Tại sao Ông vua nọ lại yêu cầu được một phần mười số cừu mà chàng đang có thì mới hướng dẫn cho chàng? Liệu như vậy có keo kiệt quá chăng?

Nha_gia_kim

1)  Tại sao “Tâm linh vũ trụ” không chỉ cho chàng trai biết ngay từ đầu vị trí giấu kho báu lại nằm ở một nơi rất thân thuộc, gần với chàng?

Sau những chặng đường gian nan tưởng như dài cả thế kỷ ấy đã qua, khi chàng trai nhận ra kho báu không ở đâu xa mà ở ngay chính nơi xưa quen thuộc của chàng, chàng đã hỏi tâm linh vũ trụ: “Ông biết trước cả rồi, thậm chí ông đã để lại cả vàng cho cháu để cháu có tiền đi đường… chẳng lẽ ông không thể miễn cho cháu những khốn khổ đó được ư?” và cậu được nghe câu trả lời từ Gió: “ Không, nếu ta cảnh báo cậu thì cậu sẽ chẳng bao giờ thấy được Kim Tự Tháp, mà chúng đẹp biết bao phải không?!”. Nếu xem xét dưới góc nhìn của một người làm giáo dục, con đường chiếm lĩnh tri thức một cách tự nhiên nhất chính là đi từ bản thân – hướng ra xã hội – rồi đem những kiến thức xã hội đó áp dụng vào chính bản thân mình.

Trong câu chuyện này, chàng trai đã quyết định chọn nghề chăn cừu chỉ để được thỏa cái mong muốn được đi lại, được hiểu biết thêm những miền đất mới. Việc dũng cảm chọn cái mình thích mặc kệ người đời cho rằng nghề chăn cừu là nghèo, là khổ đã là một thành công nhỏ của chàng. Sau đó lại đến cái quyết định quá liều lĩnh là bán hết bầy cừu để lấy được tiền đi tìm cho mình kho báu mà chàng chỉ mơ hồ mơ thấy kia. Trong việc học và dạy, nếu người học chưa đủ dũng khí để theo đuổi cái mình ưa thích, chưa đủ mạnh dạn để bỏ những cái mình đang có để theo đuổi một ước mơ nào đó cho dù ước mơ có vô lý đến đâu đi nữa thì họ vẫn chưa sẵn sàng để học. Lúc này, người giáo viên cũng chưa thể giúp được gì. Nếu như chàng trai không đủ quyết tâm đi tìm kho báu, hoặc không tin là kho báu có thật trên đời, thì có lẽ cái kho báu kia đã rơi vào tay một người nào đó khác. Thật may, “ông vua già” là một người thầy tuyệt vời, bởi khi ông thấy “học trò” của mình chưa đủ tin tưởng vào kho báu, ông đã cố tình để lộ cái áo giáp bằng vàng trong người cho cậu ta thấy, ông cũng chứng tỏ cho chàng thấy ông là một người đáng tin cậy. Việc dạy học thiết nghĩ cũng như vậy. Bạn sẽ làm gì nếu học trò của bạn không tin vào chính khả năng của mình? Không đủ dũng cảm để bước lên con thuyền đi tìm kiến thức? Chắc hẳn bạn đã có câu trả lời cho riêng mình.

Nhưng đó chỉ mới là bước khởi đầu, khi chàng trai đã sang đến Châu Phi, vô vàn những khó khăn, những bỡ ngỡ của chàng đã mang đến những tai họa tưởng như muốn đập nát cái ước mơ mông lung vừa mới hình thành kia. Nhưng cũng phải thôi, với một chàng trai từ nước Tây Ban Nha xa xôi đến với Châu Phi mà ngôn ngữ còn chưa biết, cái gì cũng mới cũng lạ, nó làm chàng như rơi vào một thế giới khác, cứ như có bàn tay khổng lồ nào đó đem một người trong đất liền quăng vào giữa biển cả mệnh mông chỉ với một miếng ván nhỏ. Việc học cũng như vậy, nó đặt bạn vào trong một thế giới bạn chưa bao giờ tiếp xúc, bạn bị choáng ngợp, bạn bị mớ kiến thức ấy nuốt lấy và bạn cảm thấy chỉ có mỗi một mình rơi vào giữa trận địa của quân thù. Việc học khởi nguồn như vậy, trước tiên nó làm bạn choáng ngợp, mất phương hướng và phủ định chính bản thân mình, sau rồi, chỉ khi bạn làm quen được với nó, chấp nhận nó thì mới chính là lúc bạn phát triển lên. Để vượt qua giai đoạn khó khăn đó, khi tất cả niềm tin và hy vọng dường như sụp đổ, thì một lần nữa “Tâm linh vũ trụ” lại xuất hiện và giúp đỡ chàng mạnh mẽ hơn, nó không cho chàng tiền bạc, hay thức ăn nước uống, nó chỉ cho chàng một lòng tin yếu ớt về tương lai. Khi lòng tin nhen nhóm lại, chàng trai đã lao động, đã học hỏi và làm quen với môi trường mới, lúc này, khi mọi thứ dường như thuận lợi hơn, lòng tin của chàng bộc phát mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Chỉ cần có một lòng tin, nó sẽ giúp những con người yếu đuối trở nên mạnh mẽ. Người thầy chính là người cung cấp lòng tin đó, trên con đường chiếm lĩnh tri thức gian khổ, khó khăn, người ta cần những sự động viên, khích lệ.

Sau 2 bước trên (phát triển trong bản thân, phát triển ngoài xã hội) thì đến lúc chàng trai đem những kiến thức bên ngoài xã hội áp dụng vào chính bản thân mình. Điển hình ở đây chàng đã học được “ngôn ngữ của vũ trụ” và dùng nó để tránh những nguy hiểm cho bản thân mình, cho người khác, chàng đã đọc ngôn ngữ của vũ trụ bằng việc giải đoán đường bay của chim cắt để tránh cho ốc đảo xinh đẹp và người yêu chàng trở thành nạn nhân của một cuộc thảm sát… Việc này ví như việc áp dụng những kiến thức hàn lâm bên ngoài vào chính bản thân mình vậy. Nó giúp con người ta lưu trữ những kiến thức đã học được dưới một hình thức riêng biệt mang tính cá nhân, nó đem cả thế giới vào trong chính bản thân ta.

Giống như nhà triết học Hegel trong thuyết “Tam Đoạn Luận” cũng đề cập đến sự phát triển thông qua 3 giai đoạn: bản thân, thế giới và trở lại bản thân. Việc dạy và học cũng tuân theo tiến trình này, nó phải đi từ bên trong, ra bên ngoài, rồi trở về lại bên trong với một tầm cao mới. Người giáo viên không thể “đi tắt”. Cũng như “Tâm linh vũ trụ” không thể ngay từ đầu chỉ ra cho chàng trai rằng kho báu ở ngay gần chàng, không cần phải đi đâu xa, bởi vì nếu như vậy thì quy trình học hỏi sẽ không được diễn ra, chàng sẽ không biết ngôn ngữ vũ trụ, chàng không thể tìm thấy “một nửa cuộc đời” của mình, không học được thuật giả kim. Nếu vậy chàng chỉ là một gã chăn cừu đào được một hòm kho báu thôi. Và biết đâu đấy, việc bỗng chốc trở nên giàu có quá dễ dàng lại làm chàng không trân quý giá trị của chúng? Người giáo viên nếu cứ “cho” học trò kiến thức quá dễ dàng thì liệu học trò có cảm thấy trân quý kiến thức? Liệu học trò có được những niềm vui khi tự mình khám phá ra được chân trời kiến thức mới? Và liệu học trò có tự tìm ra được những kỹ năng để sau này tự chúng có khả năng tìm ra kiến thức hay lại trông chờ vào sự “cho” dễ dàng của người khác? Kho báu của anh chàng chăn cừu đâu phải là cái hòm kho báu kia, nó là những thứ mà chàng đã học được trên đường đi đó chứ.

 

2) Tại sao “Tâm linh vũ trụ” xuất hiện ban đầu như một ông vua già và lúc sau như một nhà giả kim – người đồng hành với chàng trai trên con đường đi tìm kho báu?

Vậy hãy thử đảo ngược trật tự lại một chút, sẽ ra sao nếu người xuất hiện đầu tiên để giúp chàng trai quyết định đi tìm kho báu là một người sẽ đồng hành với chàng trai, và sẽ ra sao nếu ở sa mạc, người xuất hiện để dắt cậu qua là một vị vua già? Ở trường hợp đầu tiên, nhà giả kim – người đồng hành lại đến để giúp cậu quyết định về việc đi tìm kho báu, liệu ông ta có gây đủ lòng tin cho cậu để cậu tin rằng thực sự có một kho báu tồn tại trên đời? Và nếu có ông ta đi chung thì cậu cũng chẳng bao giờ bị cướp, chẳng bao giờ cảm thấy hoang mang, tuyệt vọng để từ đó tìm ra cách nuôi dưỡng lòng tin và tự học được ngôn ngữ vũ trụ. Còn nếu ở sa mạc, người giúp đỡ cậu chỉ đến một lần, chỉ đường cho cậu và biến mất thì liệu cậu có thể băng qua được sa mạc rộng lớn và nguy hiểm kia, liệu cậu có chết dưới tay các phe phái đang chiến đấu?

Trong việc giáo dục, thông thường người ta mắc vào hai lỗi chính, một là “cho” kiến thức một cách quá dễ dàng, hai chính là ở những giai đoạn thực sự khó khăn, lại cách quá xa học trò của mình. Nếu như lỗi đầu tiên đã nói trong phần trên và phần lớn đến từ những giáo viên nhiệt tình nhưng quá dễ dãi, thì lỗi thứ hai lại đến từ những giáo viên quá lạnh nhạt và không biết đồng cảm với học trò của mình. Vì đến bước này, học trò gần như đã cố gắng hết sức và họ cần một người đồng hành để đặt họ vào những tình huống mới, họ cần một người đồng hành để thúc giục họ phải đi về phía trước, họ cần người đồng hành để hỗ trợ hơn là một người đứng từ xa và luôn miệng nói “tiến lên đi” trong khi bạn thực sự không thể đi về phía trước nữa.

Nó đặt ra ở đây 3 giai đoạn mà người giáo viên cần làm cho rõ:

– Giai đoạn đầu tiên: Người học khi quyết định ước mơ, quyết định mình sẽ làm gì, học gì thì chỉ cần  người thầy cho họ lòng tin, đừng cố áp đặt những suy nghĩ của mình vào tương lai học trò. Việc giữ khoảng cách với học trò lúc này lại có lợi cho học trò nhiều hơn.

– Giai đoạn thứ hai: Khi đối diện với những vấn đề khó khăn, tự học trò sẽ cảm thấy bản thân mình trở nên nhỏ bé và yếu ớt, cảm thấy muốn bỏ cuộc, lúc này người giáo viên sẽ cho học trò niềm tin và động lực. Nhưng không phải là niềm tin suông bằng lời nói nữa mà tạo ra điều kiện cho học trò tự tìm lấy niềm tin của mình. Chàng trai trong câu chuyện đã tìm thấy, khơi dậy lòng tin của bản thân thông qua một thời gian dài lao động, buôn bán tại cửa hàng bán lọ thủy tinh nọ, chính những thành công nho nhỏ đó đã khiến chàng tin hơn vào bản thân và thắp lại ước mơ, chứ không phải ông vua nào đó hiện lên và giúp đỡ nữa.

– Giai đoạn thứ ba: Với những thứ thật sự khó khăn mà cho dù có lòng tin đến mấy đi nữa thì khả năng giới hạn của bản thân vẫn không cho phép, thì hãy đồng hành cùng họ, không phải làm thay cho họ mà là hỗ trợ đơn thuần thôi. Khi nhà nhà kim và chàng trai bị bắt trong sa mạc, nhà giả kim không biến thành cơn gió để quy phục đạo quân kia mà tạo điều kiện cho chính bản thân chàng trai làm điều đó. Người học chỉ cần chúng ta hỗ trợ cho họ ở giai đoạn này thôi.

 

3) Tại sao Ông vua nọ lại yêu cầu được một phần mười số cừu mà chàng đang có thì mới hướng dẫn cho chàng? Liệu như vậy có keo kiệt quá chăng?

Có một tình tiết ngay đầu câu chuyện mà dễ gây khó hiểu cho độc giả: Tại sao ông vua già kia đã là vua rồi mà còn đòi lấy của chàng trai 1/10 số cừu thì mới hướng dẫn cho chàng? Nếu ông muốn giúp chàng thì tạo sao còn đòi lấy công? Nếu ông hám lợi thì tại sao không giống như bà lão thầy bói kia, đòi lấy của chàng 1/10 số kho báu lấy được, như vậy thì sẽ có lợi hơn chứ. Và nếu liên tưởng đến thực tế, nếu chúng ta là người giàu có, chúng ta có nên lấy tiền công khi chỉ dạy cho học trò và lấy như thế nào? Tôi đã từng dạy miễn phí cho một vài lớp học trò, chỉ bởi vì tôi thấy như vậy sẽ dễ kiếm học trò hơn, sẽ tiết kiệm cho học trò hơn, bản thân tôi cũng chỉ mong muốn được dạy những kiến thức của mình như là một cách ôn bài và phần nào đó chứng tỏ giá trị của bản thân. Nhưng kết quả lại đi ngược với những mong muốn đó, học trò chỉ có mặt nghiêm túc trong một, hai buổi đầu. Kinh nghiệm đó đã giúp tôi nhận ra rằng người giáo viên giỏi không những phải đem đến kiến thức, mà quan trọng hơn là phải cho học trò thấy sự đánh đổi vì cuộc đời không gì là miễn phí, chính quyết định đánh đổi đó sẽ đem lại cho họ một tâm lý cầu thị, quyết tâm hơn, hơn thế nữa họ sẽ nhớ mãi cái lần đánh đổi đó để mỗi khi họ muốn bỏ cuộc, họ lại nhớ ra lý do mình bắt đầu.

 

  • Trên đây chỉ là một vài ý tưởng của cá nhân tôi về cuốn sách “Nhà Giả Kim” mà tôi thu nhặt được khi đọc nó dưới góc nhìn của một người làm giáo dục. Bởi tôi có thói quen nhìn đi nhìn lại những thứ mình yêu thích dưới một góc nhìn mới, việc này thực sự rất thú vị! Sao bạn không thử đọc lại cuốn sách này dưới góc nhìn của chính mình, tôi đảm bảo rằng bạn sẽ bất ngờ với chính bản thân mình đó!

 

NUTO

 

One comment on “[Review sách] Nhà Giả Kim – dưới góc nhìn giáo dục

  1. trên con đường chiếm lĩnh tri thức gian khổ, khó khăn, người ta cần những sự động viên, khích lệ.

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *