Leave a comment

Chiếu phim, thảo luận “Việc xây dựng đập thủy điện dòng chính sông Mekong và ảnh hưởng đến đồng bằng sông Cửu Long” (27/04/2014)

 Ngày: 27/04/2014 (Chủ nhật)

Địa điểm: Thư quán Cội Việt, Quận 3, Tp.HCM

Người trình bày: Tôn Nữ Tường Vy, cựu sinh viên Đại học Mở Tp.HCM

Người hướng dẫn: Th.S. Nguyễn Hữu Thiện, Trưởng nhóm Tư vấn Quốc gia Đánh giá Môi trường Chiến lược 12 đập thủy điện dòng chính sông Mekong (Cần Thơ)

 

Poster Mekong, Vie

 

I. Chiếu phim tài liệu “The Delta film” (English)

https://www.youtube.com/watch?v=Tnf5kAKywLo#t=378

 

II. Nét chính bài trình bày (Vy)

Phần Powerpoint đã nói tổng quát nhất về vấn đề xây đập trên dòng chính sông Mekong cộng với những thiệt hại được báo trước trong tương lai đối với Việt Nam, cụ thể là đồng bằng sông Cửu Long và một số nước khác trong khu vực. Bài thuyết trình gồm 3 phần:

1/ Tổng quan lưu vực sông Mekong

2/ 12 dự án đập dòng chính sông Mekong

3/ Tiềm năng tác động thủy điện dòng chính Mekong đến đồng bằng sông Cửu Long

Trong phần này, 3 mối đe dọa lớn đối với sông Mekong là

–          Biến đổi khí hậu

–          Những sự phát triển nội tại ở ĐBSCL ý nói là những lỗi trong sự phát triển trong bản thân ĐBSCL (ví dụ đê bao khép kín làm lúa vụ 3 trong mùa lũ)

–          Làm thủy điện dòng chính (gây tác động vĩnh viễn)

Tổng quan cho thấy lợi ích điện năng và lợi ích kinh tế là rất nhỏ so với việc gây ra tác hại lớn đối với đồng bằng sông Cửu Long.

4/ Tóm tắt

–          Việt Nam, đặc biệt là đồng bằng SCL, không hưởng lợi đáng kể từ các đập thủy điện trên dòng sông Mekong

–          Các tổn thất sẽ đánh vào 2 trụ cột kinh tế lớn nhất của đồng bằng là NÔNG NGHIỆP và THỦY SẢN. Việt Nam sẽ mất đi vai trò hàng đầu trong xuất khẩu lương thực và thực phẩm trên thị trường quốc tế.

–          Sự suy giảm hệ sinh thái và tính đa dạng sinh học ở đồng bằng là vĩnh viễn không thể khôi phục được.

–           Người nghèo sẽ là người chịu tổn thương nhiều nhất, hậu quả kéo theo sự di cư trên diện rộng dẫn đến gây mất trật tự xã hội, phân hóa giàu-nghèo càng rõ rệt.

–          Thiệt hại có thể gây ra hiệu ứng domono, nhiều rủi ro chưa lường trước được.

–          Sẽ làm cho biện pháp thích ứng với biến đổi khí hậu khó thực hiện và gây ra nhiều hệ lụy

 

III. Phần bổ sung của mentor Nguyễn Hữu Thiện

1/ Tác hại với đồng bằng SCL: Về nông nghiệp đó là phù sa mất dẫn đến tăng chi phí sản xuất làm cho đời sống nhân dân khổ cực

–          Hiện tượng nước đói phù sa nên nước ăn vào đáy sông và bờ sông à sạt lở đất tăng lên gây thiệt hại nghiêm trọng (lại thêm nạn vét cát lòng sông nữa).

2/ Sau khi hết tuổi thọ công trình (50-100 năm) thì các công trình này sẽ được tháo dỡ, nhưng hiện nay chi phí tháo dỡ đập (chi phí tài chính, môi trường, xã hội) chưa được đưa vào bài toán Lợi ích – Chi phí của việc xây đập.  Việc tháo dỡ đập sẽ khó hơn rất nhiều so với việc xây, khi đó cũng phải làm Đánh giá tác động môi trường và đầy đủ thủ tục mới có thể phá bỏ đập, vì khi đó dòng sông Mekong đã biến thành một chuỗi hồ, khi phá bỏ đập với hi vọng trả lại dòng sông như xưa cũng sẽ gặp rất nhiều trở ngại.

3/ Quá trình “Delta Building” (phù sa bồi đắp đồng bằng) sẽ bị ngưng dần nếu nước và phù sa bị các đập dòng chính chặn hết à khu vực đồng bằng sẽ dần sụt lún và chìm.  

4/ Giá cá trắng trong bài trình bày hiện tại đã tăng lên thành trên 100.000 VND/ ký, ước tính trung bình 1 năm đồng bằng sông Cửu Long thiệt hại trên dưới 2 tỷ USD.

Còn một điều quan trọng sáng nay chưa kịp đề cập đó là có rất nhiều người nghĩ là không có cá tự nhiên thì nuôi cá mà ăn.  Điều này không thể được vì cá nuôi phụ thuộc vào nguồn cá tự nhiên (cá nhỏ nước ngọt và cá biển) để làm thức ăn, thậm chí thức ăn viên cũng cần cá tự nhiên. Cho nên, nếu mất nguồn cá tự nhiên thì cá nuôi cũng không đứng vững được.

5/ Cambodia là nước có lượng tiêu thụ cá nước ngọt số 1 thế giới cũng sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề, đặc biệt khu vực hồ Tonle Sap.

 

IV. Hỏi – đáp

1/ Khi xây dựng đập mỗi quốc gia có lợi ích riêng, vậy ở Việt Nam có hợp tác với nước nào hay không? Và người dân khu vực có kiến nghị gì không?

Người dân và chính quyền địa phương trở nên bế tắc. Việt Nam và các nước có lợi từ dòng Mekong cùng ký kết chung với nhau Hiệp định 1995, song đến nay hiệp định đó gần như bị vô hiệu hóa. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã đề cập sát và thẳng đến vấn đề này trong Hội nghị Thượng đỉnh Ủy hội sông Mekong vào giữa tháng 04/2014 ở Tp.HCM, nhưng Lào có vẻ chẳng chú ý, gần như không thay đồi được gì. Hiệp định không còn giá trị, chính nước chủ nhà (Lào) xây dựng đập nhưng lợi ích không cao mà còn phải chịu một số thiệt hại, tiền và lợi ích rơi vào một số nhóm nhỏ (nhà đầu tư công trình).

2/ Có nguy cơ phù sa sẽ tích tụ trong lòng hồ dẫn đến lấp hồ, đã có biện pháp nào giải quyết việc này?

Hiện tượng tụ phù sa trong lòng hồ là có thật. Giải pháp là nạo vét và chuyển số phù sa đó đổ xuống vùng dưới đập.

Đối với đập Xayaburi, công ty Poyry do Lào đơn phương thuê (không thông qua Ủy hội sông Mekong) khuyến nghị sẽ nạo vét hồ, nhưng họ chưa tính toán chi phí và hậu quả của việc xây đập dẫn đến lấp hồ, 10 năm sau chúng ta mới thấy rõ.

Phù sa vẫn được đổ xuống hạ lưu –> vẫn tốt cho đồng bằng ta ư? Không. Đó không phải cơ chế hợp tự nhiên. Khi ta nói về nước thì phải nói đến 3 khía cạnh của nước là số lượng, chất lượng, và thời gian. Phù sa là một khía cạnh của chất lượng nước.  Khi phù sa tích lũy trong lòng hồ mà xả ra ồ ạt thì sẽ tác hại xấu đến thủy sinh. Các động vật thủy sinh (bao gồm cá) sẽ bị mù, bị thương hoặc chết vì phù sa bị xả ào ạt, tác động lên cơ thể hoặc gây mất ôxi trong nước đối với chúng.

Nguyên tắc Cẩn trọng (Precautionary Principle): gánh nặng trách nhiệm thuộc về người có hoạt động gây hại cho quần chúng và môi trường cho đến khi khoa học chứng minh là không có hại. Do vậy, Mekong là tài sản chung, là do thiên nhiên hình thành qua 6.000 – 7.000 năm qua, chúng ta không nên đùa với nó.

3/ Có biện pháp chế tài nào với Lào hay không?

Như đã trình bày, hiệp định 1995 được ký giữa các nước nay gần như bị vô hiệu hóa, hiện tại nhà nước và nhân dân rơi vào trạng thái bất lực.

 

V. Kết luận

Tóm lại, chưa có cách giải quyết nào cho vấn đề vô cùng quan trọng này, buổi chia sẻ đã mở cho chúng ta những thông tin hữu ích, lời chia sẻ nhiệt tình và cô đọng. Buổi chia sẻ tuy nhỏ nhưng khi khép lại đã gieo cho chúng ta kiến thức vô cùng quý báu, thiết thực, dù biết chúng ta – những sinh viên – không giải quyết được vấn đề, nhưng nó thôi thúc ta phải góp phần tạo tiếng nói. Bắt đầu từ nhận thức của mỗi chúng ta, từ ngày hôm nay.

DSC_0045

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *