Leave a comment

Ai là chủ sở hữu các trường Đại học tại Việt Nam [05/08/2014]

Người trình bày: Châu Dương Quang, thành viên CLB Lan tỏa

Khách mời: Cô Bùi Trân Phượng, Hiệu trưởng Đại học Hoa Sen TP.HCM

I/ Các nét chính trong phần trình bày

A-      THẢO LUẬN SƠ TỒ TỔ CHỨC CỦA MỘT SỐ TỔ CHỨC

Phần này xem xét hai bên lập pháp (Hội đồng cai quản)  & hành pháp (Hội đồng thực thi) trong một số tổ chức.

STT Mô hình tổ chức Lập pháp (Hội đồng cai quản) Hành pháp (Hội đồng thực thi)
1 –   Công ty TNHH một thành viên –  Chủ sở hữu–  Tuy nhiên, công ty TNHH một thành viên vẫn có quyền lập một hội đồng thành viên (tương đương hội đồng quản trị) để đại diện cho chủ sở hữu (mặc dù Luật Doanh Nghiệp có đề ra nhưng hình thức này không phổ biến tại Việt Nam) –  Chủ sở hữu–  CEO do chủ sở hữu thuê

–  Nếu trường hợp chủ sở hữu ủy quyền cho một hay một vài người khác thì (những) người này cũng được quyền thuê CEO để quản lí.

2 –   Công ty TNHH hai thành viên trở lên –  Hội đồng quản trị (HĐQT) –  CEO
3 –   Công ty Nhà nước: tồn tại 2 dạng (có và không có HĐQT), ở đây không đề cập mô hình không có HĐQT vì nhiều chuyên gia cho rằng đây là mô hình sai –  HĐQT –  CEO
4 –   Trung ương (cấp Quốc gia) –  Quốc hội –  Chính phủ
5 –   Trung ương (cấp Địa phương) –  Hội đồng nhân dân (HĐND), chịu trách nhiệm quản lý bởi Quốc hội –  Ủy ban nhân dân (UBND), chịu trách nhiệm quản lý bởi Chính phủ

 

 10394649_694721493914388_6130887506863821892_n

Lưu ý: phần thảo luận này không xét đến mô hình công ty tư nhân vì đây là loại công ty trách nhiệm vô hạn. Trường hợp công ty tư nhân phá sản thì chủ sở hữu phải đem hết tài sản cá nhân để trả nợ (khác với các mô hình tổ chức nêu trên khi chỉ phải trả nợ trong phạm vi vốn điều lệ). Với tính chất như vậy, nên mô hình công ty tư nhân sẽ không có hình thức ủy quyền (vì chủ sở hữu không dám ủy quyền). Loại hình công ty tư nhân là nét đặc trưng của văn hóa châu Á, với mô hình kinh doanh gia đình, hộ kinh doanh cá thể.  

TỔNG KẾT PHẦN A:

ð  Mọi tổ chức đều có 2 hội đồng như sau:

  • Hội đồng thành viên (cai quản): định ra tầm nhìn, chiến lược cho công ty, tổ chức
  • Hội đồng quản trị (thực thi): thực hiện các quyết định từ Hội đồng thành viên

ð  Hội đồng thành viên (cai quản) là đơn vị có quyền hành cao nhất.

 

B-      TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC, (NHỮNG) AI CÓ QUYỀN HẠN CAO NHẤT?

Hội đồng trường (HĐT) là đơn vị có quyền hạn cao nhất trong trường Đại học.

1)      Cơ chế hội đồng trường trên thế giới

–          Mục đích, nguyên lý của hội đồng trường: đưa ra các quyết định dài hạn

–          Bao gồm những ai: hiệu trưởng, chính quyền, sinh viên, người có đóng góp hữu ích, giảng viên, người có quan hệ chặt chẽ với trường…

–          Bầu như thế nào và nhiệm kỳ kéo dài bao lâu: không có quy định chính xác về vấn đề này, mỗi trường đều có những chính sách riêng

–          Cách thức làm việc: thảo luận và biểu quyết. Tại Mỹ, đa số các thành viên nằm trong HĐT không được trả lương và tất cả mọi người trong HĐT đều có số phiếu ngang nhau khi biểu quyết

10525595_694721903914347_316049763698407369_n

2)      Cơ chế hội đồng trường tại Việt Nam

Quy chế về HĐT được ban hành vào năm 2003

a)      Các trường công lập:

–          Trên văn bản luật: cơ chế HĐT tương đương HĐT tại Mỹ

–          Tình hình thực tế: Theo GS Phạm Phụ, tính đến năm 2014, sau 11 năm có quy chế về HĐT, có chưa đến 10 trường ĐH tại Việt Nam có HĐT

b)      Các trường tư thục:

–          Trên văn bản luật: cơ chế HĐT tương đương HĐQT ở các tổ chức công ty

–          Vấn đề phát sinh: về bản chât, ý nghĩa, nhiệm vụ và thành phần tham gia HĐT (đã nêu ở phần trên) không giống HĐQT (tập hợp những người góp vốn) theo mô hình công ty. Ngoài ra, mục tiêu tối thượng của HĐQT là tối đa hóa lợi nhuận. Vậy tối đa hóa lợi nhuận có phải là mục tiêu tối thượng đối với trường Đại học?

TỔNG KẾT PHẦN B:

ĐH công lập

ð  Thiếu HĐT và HĐT cần có sự tham gia của sinh viên

ĐH ngoài công lập:

ð  Luật không chính xác khi xem “HĐT ngoài công lập” có vai trò tương đương HĐQT tại công ty.

ð  Không thể đặt mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận là mục tiêu tối thượng đối với lĩnh vực Giáo dục.

ð  Mâu thuẫn và phi lý khi mô hình HĐT tại các trường ĐH ngoài công lập giống mô hình HĐQT tại công ty.

 

C – CHIA SẺ CỦA CÔ BÙI TRÂN PHƯỢNG – HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC HOA SEN

1)      Mô hình trường Đại học nước ngoài (Pháp):

            Trường công lập:

–          Quản lý trường là công chức

–          Công chức được hiểu là người được Nhà nước trả lương, và Nhà nước có quyền điều động họ công tác ở bất cứ trường Đại học nào do Nhà nước quản lý (Đại học công lập)

–          Tuy nhiên, công chức được quyền “tự do phát biểu”: tự do học thuật và ngoài học thuật

ð  Khái niệm công chức không mâu thuẫn với khái niệm nhà khoa học/tri thức.

10394616_694722143914323_2033467563237841220_n

2)      Mô hình trường Đại học tại Việt Nam

            Trường công lập:

–          Quản lý trường là công chức

–          Tuy nhiên, khái niệm “công chức” tại Việt Nam là người bị triệt tiêu khả năng làm người tri thức

ð  Tại Việt Nam, người công chức không thể hoặc khó có thể là người tri thức.

Trường ngoài công lập:

–          Theo quy định pháp luật, mô hình trường Đại học ngoài công lập giống với mô hình công ty cổ phần.

ð  Quyền lực tỷ lệ thuận với số cổ phần nắm giữ.

ð  Đây là điều “bình thường” tại Việt Nam, nhưng là điều “bất thường” trên thế giới.

ð  Hiện tại, các trường Đại học tại Việt Nam chỉ tồn tại theo 2 dạng: trường “công chức” và trường “mua bán”.

3)      Khái niệm trường Đại học “đúng nghĩa”

–          Là tổ chức của những người tri thức, khoa học

–          Những người tri thức, khoa học này có nhiệm vụ đào tạo thêm những người tri thức, khoa học cho thế hệ tiếp theo

ð  Đại học “đúng nghĩa” là nơi kế thừa, truyền bá tri thức và sự sáng tạo.

ð  Đại học “đúng nghĩa” là “người đào tạo” ra những người trí thức có tư duy.

 

TỔNG KẾT PHẦN C:

ð  Tại các trường Đại học nước ngoài: Khái niệm công chức không mâu thuẫn với khái niệm nhà khoa học/tri thức.

ð  Tại các trường Đại học Việt Nam: người công chức không thể hoặc khó có thể là người tri thức

ð  Hiện tại, các trường Đại học tại Việt Nam chỉ tồn tại theo 2 dạng: trường “công chức” và trường “mua bán”.

ð  Đại học “đúng nghĩa”: là nơi kế thừa, truyền bá tri thức và sự sáng tạo, là “người đào tạo” ra những người trí thức có tư duy.

10436039_694721347247736_2930321401076004575_n

III/ Hỏi – đáp

Q: Theo tôi, trong một tổ chức công ty, ai cũng là người phải “ra quyết định”, kể cả nhân viên, có chăng là sự khác nhau trong quy mô và hình thức của việc ra quyết định đối với từng đối tượng. Vì vậy, tôi cho rằng vai trò của HĐQT trong công ty đóng vài trò giám sát hoạt động công ty (đại diện cho các chủ sở hữu) hơn là việc “ra quyết định”?

A: Trên thực tế, trong các tổ chức công ty, việc kiểm soát được giao trách nhiệm cho một ban, đó là Ban Kiểm Soát. Trên thực tế, việc “ra quyết định” xảy ra ở rất nhiều cấp bậc trong một tổ chức, tuy nhiên, việc phân biệt Ban “ra quyết định” và Ban “thực thi” trong tình huống này được xét đối với các cấp bậc cao nhất trong một công ty, đó chính là HĐQT và CEO.  

Q: CEO có phải là người được HĐQT thuê và trả lương, như vậy, quyền lực thật sự chính là HĐQT?

A: Xét trên góc độ lý thuyết, điều này hoàn toàn chính xác. Tuy nhiên, vấn đề này cũng tùy thuộc vào từng chính sách của mỗi công ty hay tổ chức.

Q: Hiệu trưởng có thể đứng đầu tại HĐT được không? Như việc CEO và chủ tịch HĐQT cùng là một người theo tổ chức công ty?

A: Hoàn toàn được vì hiệu trưởng cũng là một trong những đối tượng được phép tham gia HĐT (tại Mỹ).

Q: Tiếng nói của đối tượng sinh viên khi tham gia vào HĐT có thật sự được xem trọng hay không?

A: Như đã trình bày, tại Mỹ, các thành viên trong HĐT có số phiếu bầu ngang nhau, không phân biệt đối tượng là Hiệu trưởng hay sinh viên…

Q: Giả sử một trường Đại học có 1000 sinh viên, vậy quy trình nào để tuyển chọn sinh viên vào HĐT?

A: Tùy vào cơ chế và chính sách của từng trường. Ví dụ như tại Đại học Havard, sinh viên được chọn vào HĐT thông qua việc bầu cử của các cựu sinh viên.

Q: Sinh viên vừa học vừa tham gia HĐT, vậy sinh viên làm sao đủ kinh nghiệm để thực hiện việc “ra quyết định”?

A: Sinh viên có thể không “ra quyết định”, nhưng sinh viên có thể là người góp ý để tăng góc nhìn đối với các vấn đề sẽ được “ra quyết định”.

Q: Tại sao chúng ta cần biết ai là người “ra quyết định” ở trường ĐH?

A: Vì chúng ta cần biết quyền lực thật sự trong tay “ai”.

10592765_694721157247755_1828422177840913364_n

Q: Ví dụ mô phỏng một tình huống ra quyết định tại trường Đại học: tuyển sinh thêm và thay đổi cơ chế giảng dạy (biên chế sang tín chỉ) trong 5 năm tới. Vậy quá trình “ra quyết định” này được thực hiện như thế nào?

A: Việc đầu tiên là cần phải xem việc “ra quyết định” này có trái với quy định của Bộ giáo dục hay không? Nếu không, HĐT sẽ là nơi “ra quyết định”, Hiệu trưởng có vai trò thực thi quyết định (Hiệu trưởng cũng có thể tham gia HĐT).

Q: Xét trên góc độ kinh tế, sinh viên được xem là người “sử dụng dịch vụ” từ “nhà cung cấp dịch vụ” là trường Đại học. Vậy tại sao quy chế trong HĐT lại cho phép sinh viên tham gia, “người sử dụng dịch vụ” được tham gia việc “ra quyết định”, điều này hoàn toàn không thể xảy ra đối với mô hình tổ chức công ty (phải góp vốn)?

A: Vấn đề ở đây nằm ở việc mục tiêu của trường Đại học là gì. Nếu xem Đại học là công ty (mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận), thì không nên có sinh viên tham gia vào Hội đồng trường. Ngược lại, nếu trường Đại học muốn hướng đến xã hội nhiều hơn, thì nên có sinh viên tham gia vào HĐT. Dân chủ căn bản cũng chỉ là tạo điều kiện (tự do) để có thêm nhiều góc nhìn phải tính đến khi ra quyết định.

 

IV/ Kết luận:

  1. Mọi tổ chức đều có 2 hội đồng như sau:
  • Hội đồng thành viên (cai quản): định ra tầm nhìn, chiến lược cho công ty, tổ chức.
  • Hội đồng quản trị (thực thi): thực hiện các quyết định từ Hội đồng thành viên.
  1. Hội đồng thành viên (cai quản) là đơn vị có quyền hành cao nhất trong các mô hình tổ chức trên.
  2. Đại học công lập tại Việt Nam: thiếu HĐT và HĐT cần có sự tham gia của sinh viên.

ĐH ngoài công lập:

  1. Đại học ngoài công lập tại Việt Nam:
    • Luật không chính xác khi xem “HĐT ngoài công lập” có vai trò tương đương HĐQT tại công ty
    • Không thể đặt mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận là mục tiêu tối thượng với Giáo dục
    • Mâu thuẫn và phi lý khi mô hình HĐT tại các trường ĐH ngoài công lập giống mô hình HĐQT tại công ty
  1. Tại các trường Đại học nước ngoài: Khái niệm công chức không mâu thuẫn với khái niệm nhà khoa học/tri thức.
  2. Tại các trường Đại học Việt Nam: người công chức không thể là người tri thức
  3. Hiện tại, các trường Đại học tại Việt Nam chỉ tồn tại theo 2 dạng: trường “công chức” và trường “mua bán”.
  4. Đại học “đúng nghĩa”: là nơi kế thừa, truyền bá tri thức và sự sáng tạo, là “người đào tạo” ra những người trí thức có tư duy. 

1937432_694722277247643_5044757009133443780_n

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *